Archief - Relativiteit

Als er eenmaal iemand in slaagt een schema op te stellen waarin zwaartekracht gequantiseerd is, zijn de 2 gelinkt

Klik om te vergroten...

Zwaartekracht lijkt de meest begrijpelijke natuurkracht te zijn, iedereen weet
dat als je iets loslaat, het naar de grond zal vallen.

Einsteins relativiteitstheorie beschrijft de zwaartekracht nog nauwkeuriger dan
Newton, maar houdt net zo min rekening met subtiele kwantummechanische effecten .
Onderzoekers onder leiding van Valery Nesvizhevsky van het Laue-Langevin
instituut in Grenoble, hebben onlangs een manier gevonden om die kleine
effecten in zwaartekrachts-energieën zichtbaar te maken ,

Wat hebben Nesvizhevsky en consorten nu bereikt?
Simpel gezegd hebben zij bewezen dat deeltjes niet in een vloeiende beweging valen,
maar van de ene naar de andere hoogte springen .

Hoe slaat Newton de bal mis? Verwissel zon door een gelijke massa aan zwart gat, dat zal voor ons zonnestelsel geen verschil uitmaken(gravitationeel)

Klik om te vergroten...

Sterke zwaartekracht heb je bijvoorbeeld rondom een ster die zwaar en klein is.
Hoe zwaarder en kleiner, hoe krachtiger de zwaartekracht .
Newton voorspelt hier in alle gevallen dat een planeet rondom zo’n ster een
ellipsbaan volgt, hoe sterk de zwaartekracht ook is.

Volgens Einsteins theorie begint de ellipsbaan eerst te draaien
(de perihelionbeweging van Mercurius) om ten slote geheel op te houden met bestaan.
Boven een bepaalde zwaartekrachtsterkte bestaan er geen stabiele banen meer
Wat rest voor de planeet, is een enkele reis richting het centrum van de ster.
Het grensgeval heet de marginalel stabiele baan.
Dan blijf je nog juist cirkelen.

Een vb
Dubbelsterren cirkelen miljarden jaren omelkaar heen volgens de wetten
van newton tot 1 beslist om een neutronenster te worden , en plots veranderd
er iets , door zijn gigantische aantrekkingskracht zal de neutronenster
(of zwart gat ) materiestromen opzuigen uit zijn compagnon .
Die wordt daarmee afgepeld, als een kosmische kiwi .
De Rossi (voluit RXTE, Rossi X-ray Timing Explorer)
heeft inmiddels zo’n twintig van deze heksenketel-fenomenen rond
neutronensterren geobserveerd, alsmede een vijftal dat plaatsvindt rond een
echt zwart gat.

Snaartheorie is een religie”, zegt Nobelprijswinnaar natuurkunde Martinus Veltman. Theoretisch fysicus Robbert Dijkgraaf vindt snaartheorie echter onvermijdelijk volgend uit de historische ontwikkeling van de theoretische natuurkunde. “Ik voel dat het wiskundig bouwwerk van snaartheorie te degelijk in elkaar zit om uiteindelijk in elkaar te donderen. We kunnen er vragen over ruimte, tijd, zwarte gaten en oerknal in stellen die we in geen enkele andere theorie kunnen stellen

Klik om te vergroten...

E=mc² dat is wat je eigelijk aan het beschrijven bent(hoge resolutie= hoge energie)

Klik om te vergroten...

De zoektocht naar M brengt ons bij E

Newton heeft een theorie opgesteld die voldoet aan de voorwaarden, ze verklaart hedendaagse (=17de 18de eeuw) waarnemingen en doet enkele (nabije) voorspellingen. Denk eraan dat Newtons fysica in extreme gevallen bij de macrofysica niet meer juist is, maar voor de rest nog altijd de meest toegankelijke en toepasbare theorie is van dit moment en dat zal ze nog heel lang blijven.
Hoe hard we ook proberen, er zijn altijd dingen die onverklaarbaar zullen blijven want door bepaalde dingen te verklaren reizen danw eer nieuwe vragen, de algemene relativiteitstheorie is ook voortgevloeid uit een ontdekking dankzij de speciale relativiteitstheorie.
Ik zal een voorbeeld van een onverklaarbare vraag geven: waarom is de ruimte of gewoon gezegd het perfecte vacuüm bv. zwart...
Newton slaat de bal niet mis, want hij had simpel genoeg niet eens de waarnemingen ter beschikking om zijn theorie te ontkrachten.

Tegenwoordig weten we , dat het model van newton alleen maar geldig is
voor voorwerpen die uit grote aantallen deeltjes bestaan , en alleen maar voor
snelheden die klein zijn in vergelijking met de snelheid van het licht .Als aan de
eerste voorwaarde niet voldaan is moeten we de klassieke mechanica vervangen
door de quantummechanica en als aan de tweede voorwaarde niet voldaan is ,
moeten we de relativiteitstheorie toepassen .
Dat betekent niet , dat het model van Newton verkeerd is of dat de quantumtheorie of de
relativiteitstheorie 'juist' zijn
Al deze modellen zijn benaderingen , die slechts voor een beperkt bereik van
verschijnselen geldig zijn .

ik zal een voorbeeld van een onverklaarbare vraag geven:
waarom is de ruimte of gewoon gezegd het perfecte vacuüm bv. zwart...

Klik om te vergroten...

Relativiteit , omdat het zwart voor ons is , is het niet noodzakelijk zwart voor
'anderen'

bestaat het perfecte vacuüm wel ?

Neen, dat bestaat niet voor zover ik weet (straling, neutrino's,...), maar het was het eerste het beste waar ik mee in mijn hoofd zat. (ik was me gisteren nog aant afvragen hoe het kwam dat de lucht blauw is)
Ik wilde uiteindelijk gewoon zeggen dat de relaticiteitstheorie en de kwantummechanica even fout zijn als newtons theoriën want ze verklaren elkaar niet. Elke theorie is fout, je kan nooit 100% zeker zijn van de juistheid ervan...

Dat elke theorie fout is , is iets te zwaar uitgedrukt .
de fysici weten dat ze met hun methoden van analyse an logisch redenen nooit
het hele gebied van de natuurverschijnselen tegenlijk kunnen verklaren ,
en dus zonderen ze een bepaalde groep verschijnselen af en proberen
een model te construeren waarmee ze de groep kunnen beschijven .

Door dat te doen verwaarlozen ze andere verschijnselen , en dus geeft
het model geen volledige beschrijving van de werkelijke situatie .
De verschijnselen die buiten beschouwing worden gelaten
hebben zo'n geringe invloed , dat de theorie weinig zou veranderen
als je ze in beschouwing zou nemen.
of ze waren mss gewoon niet bekent op dat ogenblik

Bv het model van Newton , de luchtwerstand of de wrijving worden over
het algemeen niet in beschouwing genomen , omdat de gevolgen meestal
erg klein zijn .
en lange tijd werd het als uiteindelijke theorie beschouwd waarmee
alle natuurverschijnselen verklaard zouden kunnen worden ,
todat de elektrische en magnetische krachten ontdekt werden ,
waarvoor er in de theorie van Newton geen plaats was .

Petje af voor Newton , het was een grondleggende model ,
je moet het maar eens doen zonder voorgaande wiskunde in 1692 (dacht ik)

Mja, fout komt misschien cru over, maar het is wel fout, een theorie mag je nooit al werkelijkheid of als juist beschouwen. Wat niet wil zeggen dat een theorie niets waard is. Chapeau voor de mensen die het allemaal bedenken, daar niets van en theorie zijnde zijn de meeste van deze denkbeelden heel gelslaagd, ze doen wat van hun verwacht wordt. Maar met fout bedoel ik dat ze geen werkelijkheid zijn, dat ze de werkelijkheid, of toch niet de volledige werkelijkheid weergeven...
Uiteindelijk zeggen we hetzelfde maar drukken we ons anders uit.

Het mooie aan Newton is dat hij alle voorgaande wetten van Archimedes tot kepler heeft kunnen bundelen in één mooie en toen nog sluitende theorie.
Newton heeft het zelfde gedaan als wat nu iemand zou doen die de kwantummechanica met de relativiteitstheorie kan koppelen.

Sgt Slaughter zei:

Dat elke theorie fout is , is iets te zwaar uitgedrukt .
de fysici weten dat ze met hun methoden van analyse an logisch redenen nooit
het hele gebied van de natuurverschijnselen tegenlijk kunnen verklaren ,
en dus zonderen ze een bepaalde groep verschijnselen af en proberen
een model te construeren waarmee ze de groep kunnen beschijven .

Door dat te doen verwaarlozen ze andere verschijnselen , en dus geeft
het model geen volledige beschrijving van de werkelijke situatie .
De verschijnselen die buiten beschouwing worden gelaten
hebben zo'n geringe invloed , dat de theorie weinig zou veranderen
als je ze in beschouwing zou nemen.
of ze waren mss gewoon niet bekent op dat ogenblik

Klik om te vergroten...

Dit doet me denken aan een discussie met mijn leerkracht Fysica. Ik vroeg me af waarom de massa van de energie op voorwerpen meestal buiten beschouwing gelaten wordt bij de fysica die wij nu zien, omdat de resultaten er dan anders zouden uitzien (correcter imo).
Na wat rare reacties van mn klas die niet geloofde dat energie massa bezit, legde mn leerkracht me uit dat dit irrelevant is op de schaal waar wij in werken.
Nog een voorbeeld dat er verschillende werkgebieden zijn in de fysica

Mja, ik heb gisteren in d eklas ook zoiets meegemaakt, het ging over de zwaartekracht in verhouding tot de archimedeskracht (inleiding voor het hoofdstuk krachten) en de archimedeskracht was gegeven en de newtoniaanse zwaartekracht moesten we dus gewoon berekenen met F=m.g dus alles was vrij rap uitgerekend, dan moesten we de versnelling van de restulterende kracht berekenen, kwam erop neer dat het ballonnetje omhoog ging in het wateren wij moesten daar dus de versnelling van berekenen. Nuja, heel simpel.
Nu iemand in mijn klas loste dit op door gewoon de versnelling van die archimedeskracht te berekenen (Fz buiten beschouwing gelaten) en die dan min de veldsterkte (9,81m/s&#178 te doen. Nu uiteindelijk blijf ik denken dat dit niet juist is omdat het voorwerp op zich al een eigen minieme zwaartekracht creëert waar je dan geen rekening mee houdt. maar is wat hij doet nu echt juist, of heb ik gelijk in wat ik zeg?

edit: ja ik heb het aan mijn leerkracht gevraagd maar die kon mij niet eens verklaren waarom de relativistische baan van de planeten een elyps is omdat ze naar eigen zeggen geen specialist is in fysica (heeft chemie gestudeerd). Dus die kon mij ni echt een antwoord geven.

Fighting Hobbit zei:

Neen, dat bestaat niet voor zover ik weet (straling, neutrino's,...), maar het was het eerste het beste waar ik mee in mijn hoofd zat. (ik was me gisteren nog aant afvragen hoe het kwam dat de lucht blauw is)
Ik wilde uiteindelijk gewoon zeggen dat de relaticiteitstheorie en de kwantummechanica even fout zijn als newtons theoriën want ze verklaren elkaar niet. Elke theorie is fout, je kan nooit 100% zeker zijn van de juistheid ervan...

Klik om te vergroten...

das nie echt moeilijk é, lichtbreking

Dieleman_F zei:

das nie echt moeilijk é, lichtbreking

Klik om te vergroten...

hoe bedoelt ge?

De lucht blauw, je leert da toch int 3de middelbaar, tenzij je het heelal bedoelt natuurlijk, maar de lucht, is gewoon omdat blauw het eerste kleur is die bij lichtbreking 'breekt', ook daarom dat bij zonsondergang de zon rood wordt, rood is het laatste kleur die breekt.

Dieleman_F zei:

De lucht blauw, je leert da toch int 3de middelbaar, tenzij je het heelal bedoelt natuurlijk, maar de lucht, is gewoon omdat blauw het eerste kleur is die bij lichtbreking 'breekt', ook daarom dat bij zonsondergang de zon rood wordt, rood is het laatste kleur die breekt.

Klik om te vergroten...

Mja, wij hebben dat int tweede gezien, das 5 jaar geleden. Maar ik wist ook wel dat het door de lichtbreking was. Maar het kwam erop neer dat ik naar de lucht aan het kijke was, dacht van ja die mooie blauwe lucht, dat heeft allemaal met lichtbreking te maken en toen begon ik te denken over ruimte enzo en vroeg ik mij af waarom wij niets zien als zwart en niet als wit bv.

ahzo, ja dat zwart en wit, das omdat wit licht weerkaatst en zwart niet
maar zo bedoel je het niet zeker

Dieleman_F zei:

ahzo, ja dat zwart en wit, das omdat wit licht weerkaatst en zwart niet
maar zo bedoel je het niet zeker

Klik om te vergroten...

Maar niets kan ook niets weerkaatsen want er is zelfs geen licht...
Ik wil maar zeggen dat voor het zelfde geld de ruimte waarin ons heelal zich bevind geel had kunnen zijn...
(ja, ik weet ook dat dan de kleuren die ontstaan door de lichtfrequenties anders zouden moeten zijn, maar dat laten we even buiten beschouwing )

jep, wie zegt datter geen dieren zijn die het zo zien, uiteindelijk zit iedereen gevangen in een cocon en moet je je zintuigen wel betrouwen.

Dieleman_F zei:

jep, wie zegt datter geen dieren zijn die het zo zien, uiteindelijk zit iedereen gevangen in een cocon en moet je je zintuigen wel betrouwen.

Klik om te vergroten...

Uiteindelijk komt het erop neer dat alles relatief is omdat we nog altijd onze eigen zintuigelijke fouten hebben e.d. Misschien is wat voor mij blauw is voor jou groen.
Waarnemingen zijn uiteindelijk ook relatief omdat er altijd die minuscule meetfout is.
Ik probeer hier gewoon de wetenschap via een filosofische en nuchtere invalshoek te benaderen. Uiteindelijk is er zoveel dat fout kan zijn og fout kan gaan dat het prachtig is dat men er toch in slaagt zoveel semirepresentatieve theoriën te bedenken.

@shade

das begrijpelijk gezien de ene u de werking geeft van Elektromagnetische, sterke en zwakke kracht beschrijft en de andere de zwaartekracht.

Klik om te vergroten...

indien niet met de relatieviteits theorie , die toch alleen maar de zwaartekracht omvat verklaar je het volgende :

Onze atmosfeer wordt voortdurend gebombardeerd door kosmische straling.
Kosmische stralen zijn deeltjes van vaak hoge energie die ons uit het heelal
bereiken, (in feite voornamelijk) protonen . Deze protonen raken
stikstof- of zuurstofkernen op grote hoogte, tientallen kilometers boven het
aardoppervlak. We weten dat bij die botsingen o.a. muonen geproduceerd worden.
We weten ook dat muonen in rust in een laboratorium een
(gemiddelde) levensduur hebben van 2.2 s .10 -6 sec. = 0.0000022 s
Volgens de niet-relativistische formule zou een muon, zelfs als het met de
lichtsnelheid C bewoog, slechts (gemiddeld) een afstand CT= 659 m afleggen.

We nemen de muonen echter op het aardoppervlak waar, dus ze reizen pakweg 30 km.
Dus hun levensduur, gezien door een waarnemer op aarde, is een factor 30000 / 659 = 45.5 groter
dan de levensduur in het rustsysteem van het muon.

Probeer dit eens uit te leggen met een andere theorie ,zonder gebruik
te maken van de relativiteitstheorie

Maniac X zei:

@shade


indien niet met de relatieviteits theorie , die toch alleen maar de zwaartekracht omvat verklaar je het volgende :

Onze atmosfeer wordt voortdurend gebombardeerd door kosmische straling.
Kosmische stralen zijn deeltjes van vaak hoge energie die ons uit het heelal
bereiken, (in feite voornamelijk) protonen . Deze protonen raken
stikstof- of zuurstofkernen op grote hoogte, tientallen kilometers boven het
aardoppervlak. We weten dat bij die botsingen o.a. muonen geproduceerd worden.
We weten ook dat muonen in rust in een laboratorium een
(gemiddelde) levensduur hebben van 2.2 s .10 -6 sec. = 0.0000022 s
Volgens de niet-relativistische formule zou een muon, zelfs als het met de
lichtsnelheid C bewoog, slechts (gemiddeld) een afstand CT= 659 m afleggen.

We nemen de muonen echter op het aardoppervlak waar, dus ze reizen pakweg 30 km.
Dus hun levensduur, gezien door een waarnemer op aarde, is een factor 30000 / 659 = 45.5 groter
dan de levensduur in het rustsysteem van het muon.

Probeer dit eens uit te leggen met een andere theorie ,zonder gebruik
te maken van de relativiteitstheorie

Klik om te vergroten...

Geluk? Een muon wordt gewoonlijk geïoniseerd door andere atomen (atoomgroepen), maar met een beetje geluk (kansberekening) kan het evengoed ontsnappen aan de ionisatie en tot op onze vaste aardkorst geraken.
Andere uitleg: muonen worden voor zover ik me herinner gevormd door een botsing van een neutrino met proton (?). Nu, er gan op dit moment ontelbaren neutrino's aan een extreem hoge snelheid (zal dicht tegen c liggen) door onze aardkloot vliegen waarbij ze langs de vele protonen doorvliegen. Denk maar aan de Sint-Pieterskoepel en de zoutkorrel zoals hier eerder gesteld is. Nu, protonen bevinden zich niet alleen in de bovenste luchtlagen maar eigelijk overal, aangezien een neutrino pnvoorstelbaar klein is dat hij overam tussendoor kan vliegen (met een beetje geluk).
Kort gezegd die muon die we hier aantreffen worden hier op de begane grond gevormd.

De laatste uitleg lijkt mij de aannemelijkste, maar ik weet niet of hij juist is.

Dat wij op het aardoppervlak muonen waarnemen, is het gevolg van de tijdsdilatatie van de speciale relativiteit...
Elk muon heeft precies zijn "eigen klok" en die klok loopt gewoon ni gelijk met die van ons (op het aardoppervlak), dus da muon blijft dezelfde vervaltijd hebbe volgens zijn klok, maar niet volgens onze klok!
Dit kan gezien worden als één van de experimentele bevestigingen van de speciale relativiteitstheorie
Voor zover ik weet komt algemene relativiteit hier ni teveel bij zoeken, de Newton zijn zwaartekrachtswet beschrijft alles wa er op aarde gebeurt toch redelijk goed.

Maniac X zei:

@shade


indien niet met de relatieviteits theorie , die toch alleen maar de zwaartekracht omvat verklaar je het volgende :

Onze atmosfeer wordt voortdurend gebombardeerd door kosmische straling.
Kosmische stralen zijn deeltjes van vaak hoge energie die ons uit het heelal
bereiken, (in feite voornamelijk) protonen . Deze protonen raken
stikstof- of zuurstofkernen op grote hoogte, tientallen kilometers boven het
aardoppervlak. We weten dat bij die botsingen o.a. muonen geproduceerd worden.
We weten ook dat muonen in rust in een laboratorium een
(gemiddelde) levensduur hebben van 2.2 s .10 -6 sec. = 0.0000022 s
Volgens de niet-relativistische formule zou een muon, zelfs als het met de
lichtsnelheid C bewoog, slechts (gemiddeld) een afstand CT= 659 m afleggen.

We nemen de muonen echter op het aardoppervlak waar, dus ze reizen pakweg 30 km.
Dus hun levensduur, gezien door een waarnemer op aarde, is een factor 30000 / 659 = 45.5 groter
dan de levensduur in het rustsysteem van het muon.

Probeer dit eens uit te leggen met een andere theorie ,zonder gebruik
te maken van de relativiteitstheorie

Klik om te vergroten...

dat gaat niet lukken, dat weet ik, en dat is omdat het een effect is van zwaartekracht(of een versnellend stelsel in het algemeen), en niets te maken heeft met EM, sterke of zwakke kracht(ik heb het over het overleven van het deeltje)...dus uw punt in al deze is??

Sgt Slaughter zei:

Sterke zwaartekracht heb je bijvoorbeeld rondom een ster die zwaar en klein is.
Hoe zwaarder en kleiner, hoe krachtiger de zwaartekracht .

Klik om te vergroten...

ja en nee.
hoe zwaarder een voorwerp= hoe sterker de zwaartekracht
hoe kleiner een voorwerp =/= hoe sterker de zwaartekracht
cf. m'n voorbeeltje van de zon vervangen door zwart gat met zelfde massa, voor ons zal dat geen bal uitmaken, enkel het licht gaat uit. Zelfs aan het precesserend perihelium van Mercurius zal er niks veranderen.

Waar ga je andere situaties vinden? in de buurt van de Schwartzschild straal, die voor onze zon ergens orde 3km is. De straal van de zon is ongeveer 696.000 km ofte 232.000 keer groter ==> voor alles wat er nu is zal er GEEN verschil zijn.

Newton voorspelt hier in alle gevallen dat een planeet rondom zo’n ster een
ellipsbaan volgt, hoe sterk de zwaartekracht ook is.

Volgens Einsteins theorie begint de ellipsbaan eerst te draaien
(de perihelionbeweging van Mercurius) om ten slote geheel op te houden met bestaan.

Klik om te vergroten...

euhm ik vrees dat ik met uw conclusie niet akkoord kan gaan. Normaliter heb je voor een zwaartekracht wet als deze van Newton enkel ellipsen in het 2 lichamenvraagstuk, dat is juist. Maar zodra je een storing aanbrengt op je zwaartekracht(een hogere orde term) dan verander deze ellipsbaan in een roset. AR voert een hogere orde term in in de Newtoniaanse zwaartekrachtwet=> we krijgen een rosetbaan(cf precessie, perihelium van Mercurius), die zou er bij alle planeten moeten zijn, het is enkel bij mercurius dat die voor ons meetbaar is(ergens een baar 100'sten boogseconde per 100 jaar). Hoewel een rosetbaan enorm zelden periodiek is(van alle rosetbanen heb je enkel een verzameling met maat nul die periodiek is) is het iets "stabiel", zijnde ze vergaat niet.
De situaties waar jij over spreekt zijn een verzameling van oplossingen van het 2-lichamenvraagstuk die onstaan door het invoeren van een hogere orde correctie. En wanneer men over zwarte gaten spreekt zal men haast altijd over deze laatste set van oplossingen bezig zijn, wat logisch is gezien er voor de sets die reeds bij Newton bestonden niets verandert.

Boven een bepaalde zwaartekrachtsterkte bestaan er geen stabiele banen meer.
Wat rest voor de planeet, is een enkele reis richting het centrum van de ster.
Het grensgeval heet de marginalel stabiele baan.
Dan blijf je nog juist cirkelen.

Klik om te vergroten...

Dit is dus de nieuwe set van oplossing waar je het over hebt. Hun banen bevinden zich (ver) binnen de dichtst mogelijke Newtonsiaanse gesloten baan.

Een vb
Dubbelsterren cirkelen miljarden jaren omelkaar heen volgens de wetten
van newton tot 1 beslist om een neutronenster te worden , en plots veranderd
er iets , door zijn gigantische aantrekkingskracht zal de neutronenster
(of zwart gat ) materiestromen opzuigen uit zijn compagnon .
Die wordt daarmee afgepeld, als een kosmische kiwi .

Klik om te vergroten...

Jep allemaal heel schoon, ware het niet dat ge 1 klein en onnozel detailke over het hoofd hebt gezien.
Namelijk dat de overgan van ster naar neutronenster gepaard gaat met een flink massaverlies(een 25M ster verliest bij een supernova rond de 96% van haar massa). Die massaverandering heeft ook een verandering in totale energie van je ster tot gevolg, zodat de baan van de neutronenster om z'n begeleider enorm veranderd ivm de baan van de originele ster. Ik had nog ergens een klein progje staan waarmee ik zoiets zou kunnen simuleren.(figuur)
De originele ster is de licht blauwe baan, als ik enkel de massa aanpas en niet de energie krijg je de donker blauwe baan, en als ik de energie van de gecreerde neutronenster aanpas aan haar massaverlies krijg je de rode baan.
De 3 banen zijn gestart in een gemeenschappelijk punt, het punt waar de ster neutronenster wordt.
Wat zien we, onze neutronester is ineens in staat 10x dichter bij de begeleider te komen, met alle gevolgen vandien, zijnde een lagrange punt dat plots een heel stuk dichter komt te liggen en zo voort. En we hebben de massatransfer klassiek verklaart...

Verder heb je ook als massatransfer tussen binaire stelsels waar de 2 sterren dicht genoeg bij elkaar zitten.
eg B-Lyrae, daar zit de buitenatmosfeer van de grootste ster net over het lagrange punt met als gevolg dat ze weglekt naar de kleinere compagnon(die noch zwart gat, noch neutronenster is)
of anders W Ursae Majoris, deze sterren zitten zo dicht bijeen dat ze een gedeelde buitenatmosfeer hebben.

De Rossi (voluit RXTE, Rossi X-ray Timing Explorer)
heeft inmiddels zo’n twintig van deze heksenketel-fenomenen rond
neutronensterren geobserveerd, alsmede een vijftal dat plaatsvindt rond een
echt zwart gat.

Klik om te vergroten...

zie boven.

Shade