Echtscheiding van ouders bepaalt je verdere leven
Kinderen hebben dubbel zoveel kans zelf te scheiden en 25 procent meer risico op depressie
Kinderen dragen twintig jaar later nog altijd de gevolgen van de echtscheiding van hun ouders. Ze hebben dubbel zoveel kans zelf te scheiden en lopen 25 tot 35 procent meer kans op een depressie.
'Kinderen van gescheiden ouders zijn op volwassen leeftijd beduidend depressiever dan kinderen uit een intact gezin'
Annemie Eeckhout De onthutsende bevindingen verschenen in het vaktijdschrift Journal of Divorce and Remarriage. Ze zijn het resultaat van een onderzoek van de vakgroep sociologie van de Universiteit Gent onder leiding van professor Piet Bracke. Die ondervroeg een representatief staal van 4.727 mannen en vrouwen van gemiddeld 37 jaar. Hun ouders gingen zo'n twintig jaar geleden uit elkaar. Is scheiden 'erfelijk'? Piet Bracke: 'Het zit niet in de genen maar er is wel overdracht van generatie op generatie. Kinderen van gescheiden ouders gaan minder stabiele relaties aan. Ze zullen eerder samenwonen dan huwen, zeker wanneer de partner ook gescheiden ouders heeft. Uit andere onderzoeken weten we dat samenwonenden een minder stabiele relatie hebben dan gehuwden.' 'Of ze nu gehuwd of samenwonend zijn, kinderen van gescheiden ouders ervaren hun relatie vaak als niet zo hecht. Hebben ze wel een goed draaiende relatie, dan is daar veelal een geschiedenis van gebroken relaties aan voorafgegaan.' Hoe verklaar je dat? 'Er zijn duizend mogelijke oorzaken en ik ken ze niet allemaal. Maar een belangrijke verklaring voor de vaststelling dat kinderen van gescheiden ouders twee keer zoveel kans lopen zelf te scheiden, is de manier waarop ze problemen oplossen.' 'Er zijn grosso modo twee mogelijke antwoorden op een probleem: exit of voice. Voice betekent dat je over de problemen praat. Exit is in dit geval een problematische relatie oplossen door eruit te stappen. Kinderen van gescheiden ouders staan positiever tegenover een scheiding om huwelijksproblemen op te lossen dan kinderen uit intacte gezinnen. Niet dat hen dat is bijgebracht door een bepaalde opvoedingsstijl, maar ze hebben nu eenmaal dat voorbeeld gezien. Ze kennen dat scenario, wat niet betekent dat ze minder dan anderen onder de eigen scheiding lijden.' 'Mannen - niet vrouwen - met gescheiden ouders blijken ook minder betrokken te zijn in hun eigen relatie. Ze tonen veel minder toewijding. Ook speelt onbewust een proces van partnerselectie. Dochters uit een gebroken gezin, die daardoor vaak zelf al wat mislukte relaties achter de rug hebben, zijn niet zo in trek bij mannen uit een intact gezin. Daardoor lopen ze - meer dan mannen met gescheiden ouders - de kans een partner te treffen die ook uit een gebroken gezin komt. We weten dat die niet zoveel in een relatie investeert, wat de kans op een breuk nog groter maakt.' 'Ik kan me goed voorstellen dat hier een dubbele moraal speelt. Nog altijd wordt verondersteld dat vrouwen voor stabiliteit in een relatie zorgen en acht men hen daar, gelet op hun verleden, minder toe in staat terwijl dat bij mannen niet zo'n rol speelt omdat zij voor het inkomen moeten zorgen' Kinderen van gescheiden ouders hebben twintig jaar na die breuk 25 tot 30 procent meer kans op een depressie. Dat is niet niks. 'Voor alle duidelijkheid: het gaat niet om een klinische depressie die is vastgesteld door een arts. Maar ze scoren wel hoog op de depressieve schaal. Het gaat dus om meer dan een dipje. Bovendien is er niet echt een verschil tussen depressieve gevoelens en een klinische depressie.' 'Kinderen van gescheiden ouders zijn op volwassen leeftijd beduidend depressiever dan kinderen uit een intact gezin. Maar laten we dat ook relativeren. Wanneer een kind uit een intact gezin pakweg 10procent kans op een depressie loopt, ligt de kans van kinderen met gescheiden ouders 35 procent van 10 procent hoger: dat is dus 13,5 procent kans.' 'Doordat ze vaak een niet zo'n stabiele relatie hebben of zelf scheiden, voelen volwassenen die als kind de scheiding van ouders meemaakten zich depressiever. Ook blijkt uit ons onderzoek dat kinderen van gescheiden ouders een lager inkomen hebben, wat voor bijkomende psychische druk zorgt.' 'Na de scheiding van de ouders is er thuis minder financiële armslag en dat heeft een invloed op de leerprestaties van het kind. Faalt een kind een jaartje in het hoger onderwijs, dan zal het sneller stoppen. Doordat ze niet zo'n hoog diploma hebben, verdienen kinderen van gescheiden ouders later ook niet zoveel.' 'Uit wetenschappelijk onderzoek weten we dat het inkomen een grote invloed heeft op onze gemoedstoestand. Daar speelt ook een stukje perceptie: wat voor de ene een mooi loon is, is dat voor de andere niet. Dat is subjectief maar precies omdat het subjectief is, is het zo belangrijk.' 'Vrouwen hechten vooral belang aan het huishoudbudget: is er genoeg om mijn gezin te kunnen geven wat het nodig heeft? Mannen hechten meer aan wat op hun loonbriefje uit arbeid staat, want gelinkt aan status. Mensen met een hoger diploma, een groter inkomen en een groter huis zijn nu eenmaal gelukkiger.' Er zijn toch veel kinderen van gescheiden ouders die wel hoger onderwijs volgen? 'Die zullen er ongetwijfeld zijn, maar blijkbaar is dat geen grote groep. Waarom vinden we die anders niet in de data van ons onderzoek terug? Onze vaststelling is nu eenmaal dat kinderen van gescheiden ouders minder hooggeschoold zijn, minder verdienen én ze trouwen ook nog eens met iemand die minder inkomen heeft.' Waar lijdt men het meest onder: de eigen scheiding of die van de ouders? 'Ongetwijfeld de eigen scheiding, maar los daarvan blijft invloed van de scheiding van de ouders nazinderen. Ook als ze zelf een goede relatie hebben. Kinderen van gescheiden ouders die zelf scheiden, lijden twee keer. Bij vrouwen heeft de eigen scheiding een veel grotere impact, bij mannen ligt dat dichter bij elkaar. De kwaliteit van een partnerrelatie heeft meer invloed op de gemoedstoestand van een vrouw.' 'Wanneer een vrouw met gescheiden ouders erin slaagt een stabiele relatie met een partner uit te bouwen en ze heeft geen financiële beslommeringen, dan kan ze de pijn van de ouderlijke scheiding in grote mate verzachten. Maar of ze die ook helemaal kan tenietdoen? Bij mannen blijft de invloed van een ouderlijke scheiding meer nazinderen, ook bij een goede relatie.' Bij vrouwen is niet de scheiding van de ouders maar van de schoonouders bepalend voor de financiële situatie? 'Het valt op hoezeer de financiële situatie van de vrouw nog altijd in grote mate bepaald wordt door die van haar man, alle emancipatie ten spijt. Wanneer de ouders van de partner van een vrouw gescheiden zijn, voel je dat aan het inkomen van de man en dus de portemonnee van het gezin. Dat heeft ook een invloed op haar gemoedstoestand. Vrouwen en mannen kiezen een partner blijkbaar nog altijd omwille van andere redenen. Zij gaat toch meer voor financiële zekerheid.' Deze onderzoeksresultaten moeten pijnlijk zijn voor gescheiden ouders. 'We leven niet enkel en alleen voor de kinderen. Iedereen weet dat een scheiding sporen nalaat. Scheiden is een afweging, wetende dat er ook negatieve gevolgen zijn. Ouders die beslissen uit elkaar te gaan, zullen een terechte keuze maken. Ons onderzoek is zeker niet gericht tegen ouders die scheiden. Wij vellen geen waardeoordeel. Maar de objectieve resultaten van ons onderzoek zijn de realiteit. Laten we daar niet de kop voor in het zand steken.' 'Ouders die scheiden, zijn meestal extra attent voor de gevolgen voor het gevoelsleven van hun kinderen. Wanneer een dochter bijvoorbeeld vroeger dan leeftijdsgenoten aan een vaste relatie begint, worden de ouders al nerveus. Oei,dat zal toch niet door de scheiding komen.' 'Maar scheiden doet nu eenmaal lijden. Het is ontzettend belangrijk om ouders en hun kinderen tijdens dat proces goed te ondersteunen om de schade te beperken. Ik pleit voor nog meer professionele hulp. Niet alleen voor kansarmen maar ook voor de middenklasse. Zij hebben ook recht op ondersteuning. Het is ook geen schande om hulp te zoeken. Gelukkig begint dat taboe af te brokkelen.' Is het onderzoek niet wat achterhaald? 'Wetenschappelijk onderzoek vergt jaren. Wij hebben een groep volwassenen in 1998 bestudeerd. Hun ouders scheidden gemiddeld twintig jaar eerder, dus in 1978. Dat is dertig jaar geleden. Het is mogelijk dat er ondertussen veel veranderd is.' 'Anderzijds stellen we vast dat de negatieve effecten van een scheiding eind jaren negentig even groot zijn als in de jaren zeventig. Tot nu toe keken wetenschappers enkel naar de impact van een scheiding op de kinderen op de korte termijn. Uit ons onderzoek blijkt dat de kinderen twintig jaar later als volwassene nog altijd de gevolgen van een ouderlijke scheiding dragen. De Nederlandse socioloog Matthijs Kalmijn heeft een soortgelijke studie gedaan bij een representatief staal van de Nederlandse bevolking. Hij is tot precies dezelfde conclusies gekomen als wij.' 'Het huwelijk is een instelling met structuren. Wanneer de echtscheiding ook een instelling zou worden en de welvaartstaat begint zich daarnaar te organiseren, dan is het mogelijk dat de negatieve effecten zullen afnemen. Toch zal het altijd een moment van falen blijven dat verwerking nodig heeft.' 'Toegegeven, dit is een beetje een doemverhaal. Er wordt van uitgegaan dat een scheiding tot stress leidt, maar niets wekt automatisch stress op. Het gaat erom hoe je met gebeurtenissen omgaat. Daarom gaan we in een vervolgonderzoek het welbevinden op een positieve manier meten.' 'Wie in staat is een scheiding succesvol af te ronden, kan daaruit geleerd hebben en er misschien versterkt uitkomen. Althans, dat geldt dan voor de ouders. De manier waarop ouders uit elkaar gaan en samen ouders blijven, zal de negatieve impact op de kinderen zeker verzachten. Maar zelfs al gebeurt het ideaal, zoals in de boekjes beschreven staat, dan nog laat het sporen na.'