Archief - Welke film heb je vandaag gezien en wat vond je ervan ? (20)

De Chinese regisseur Wong Kar Wai heeft met ‘The Grandmaster’ eindelijk een hit in eigen land. De film is gemaakt met westers geld, maar succes in het Westen is twijfelachtig.

Eind 2012 pakte de consultant Ernst & Young uit met een opmerkelijk rapport getiteld ‘Spotlight on China’. Daaruit bleek onder meer dat de Chinese media- en entertainmentindustrie tot 2015 jaarlijks met 17 procent zal groeien en dat het land tegen 2020 de Verenigde Staten inhaalt als grootste filmmarkt ter wereld.
Het is een vaststelling waar Hollywood al langer rekening mee houdt. Zo liet topproducent Jerry Bruckheimer zich al ontvallen dat hij geen dure films à la ‘Pirates of the Caribbean’ meer durft te maken zonder een ster die zijn populariteit in Azië al bewezen heeft. Het rapport van Ernst & Young raadt buitenlandse investeerders die van de explosieve groei willen profiteren aan de handen in elkaar te slaan met Chinese partners. Die kennen de lokale regels en gewoontes. De overheid mag de jaarlijkse importquota voor niet-Chinese producties dan wel opgetrokken hebben van 20 naar 34 films, het blijft vooralsnog een zeer beperkte opening.
‘The Grandmaster’, de nieuwe film van Wong Kar Wai die begin februari de Berlinale mocht openen (waar de bejubelde Chinese cineast trouwens ook de jury voorzat), is een voorbeeld van hoe zo’n coproductie kan werken. Een flink deel van de 30 miljoen euro die de gevechtssportfilm gekost heeft, werd op tafel gelegd door Annapurna Pictures. Dat is het bedrijf van de Amerikaanse miljardairsdochter Megan Ellison, dat eerder onder meer ‘The Master’ en ‘Zero Dark Thirty’ op poten zette.
Bruce Lee
‘The Grandmaster’ is het levensverhaal van Yip Man (1893-1972), een grootmeester in de gevechtsdiscipline Wing Chun en de man die aan het eind van zijn leven de leraar van Bruce Lee zou worden. Tegelijk krijgt u een idee van de veranderingen die China in het algemeen en Hongkong in het bijzonder doormaakten in de loop van Yips leven. Hij werd geboren tijdens de Qing-dynastie, en de film doorloopt de republiek, de Chinese burgeroorlog, de bezetting door Japan en de Britse kolonialisering van Hongkong. Maar voor alles wou Wong iets zeggen over wat het betekent een grootmeester te zijn. ‘Mijn film gaat over meer dan enkel martial arts’, zegt hij. ‘De mensen staan centraal. Hun erecode, hun waarden, hun filosofie. Op die manier wil ik ook een nieuw licht werpen op het Chinese volk.’
Wongs ambitie een film te maken die zowel de thuismarkt als het buitenland kan aanspreken, hoeft niet te verwonderen. En niet enkel vanwege de vele miljoenen die ‘The Grandmaster’ gekost heeft. De regisseur bouwde met films als ‘Happy Together’ en ‘In the Mood for Love’ een grote fanbasis op in het Westen. Hij hoopt die toeschouwers ook nu weer te lokken. Maar de kans bestaat dat ‘The Grandmaster’ nog maar eens zal illustreren hoe moeilijk het is een Chinese film te maken die zowel het eigen als het westerse publiek kan plezieren. Ang Lee kreeg het ooit voor elkaar met ‘Crouching Tiger, Hidden Dragon’, maar sindsdien is het eigenlijk nooit meer gelukt. Chinese films die bij ons succes oogsten (in het alternatieve circuit meestal), komen in eigen land nauwelijks aan bod, terwijl Chinese kassuccessen niet uitgebracht worden in het buitenland of daar voor lege zalen spelen. Zelfs al hebben ze een acteur in de hoofdrol die voor westerse kijkers enigszins herkenbaar is, zoals John Woo’s vaste hoofdrolspeler Chow Yun Fat.
De cijfers liegen er trouwens niet om. De Chinese staatsdienst voor televisie-, radio- en filmindustrie berekende dat Hollywood in 2012 voor het eerst in negen jaar meer dan de helft van de Chinese box office inpalmde, terwijl Chinese producties het in het buitenland met 48 procent minder inkomsten moesten stellen dan het jaar voordien.
Het is maar de vraag of ‘The Grandmaster’ een uitzondering op de regel zal vormen. In China haalde de film een bijzonder respectabele 40 miljoen euro binnen, waarmee hij Wongs eerste bonafide Chinese hit werd. De reacties op de Berlinale doen vermoeden dat het Westen veel minder enthousiast zal zijn. Wongs wonderlijke visuele stijl, die hem ook tot een veel gevraagde regisseur voor reclamespots maakt, valt ook nu zeker niet te negeren. De (opvallende schaarse) gevechtscènes die Wong met de hulp van de nog levende grootmeester Yuen Woo Ping ensceneerde, zijn vaak indrukwekkend, en de hoofdacteurs Tony Leung Chiu Wai en Zhang Ziyi doen hun stinkende best. Maar omdat Wong liever met sfeer en zweverige ideeën werkt dan met een duidelijk verhaal, leef je nauwelijks met de personages mee. Laat staan dat je als niet-Chinees de vele verwijzingen naar de lokale cultuur en geschiedenis zou snappen. Je kunt het Wong niet aanwrijven dat hij zich de kijkgewoontes van het buitenland te weinig aantrekt. Maar ‘The Grandmaster’ bewijst niettemin dat de spreidstand tussen het Oosten en het Westen bijzonder lastig blijft.