Waar te beginnen bij een film als deze? Bij het begin dan maar, wat een magisch begin de eerste scène waarin ons hoofdpersonage gebruik maakt van de lokale karakterkoppen / dronkaards om een wetenschappelijk concept uit te leggen op een bijna kinderlijk eenvoudige manier en toch ben je méé meteen, je voelt dat dit misschien wel gaat zijn waarover de film gaat gaan, niet letterlijk maar figuurlijk gaan we beetje bij beetje richting totale verduistering waarna er opeens toch een moment komt dat het licht terug schijnt, inclusief nieuwe inzichten het moment met de oude naakte man waarna de vernielers op hun stappen terugkomen past behoorlijk bij de zonsverduistering .
Niet de enige mooi gefilmde scène, ook de eerste keer dat ons hoofdpersonage Janos op het plein terechtkomt, en doorheen de mensenmassa kuiert is fantastisch. Diezelfde mensenmassa die al van in het begin allerlei verhalen verteld, gehoord van ergens, over de wonderbaarlijke walvis en prins, de ene nog straffer dan de andere, beslist dan wel en masse om niet in die vrachtwagen te stappen om te gaan kijken. Dacht men toch reeds alles al gehoord te hebben over het circus? Heeft men angst voor het onbekende? Heeft men zich angst onnodig laten aanpraten? Is het fantaseren over altijd leuker dan de realiteit zelf? Kuddegedrag dat enkel doorbroken wordt door een enkeling? Zelfs niet door de intellectueel van de stad? Alles van dit een beetje en tegelijk misschien ook niks van dit alles, opvaallend is het echter zeker en stof tot nadenken idem.
Ook het tergend traag aankomen van het circus, zou snel saai kunnen worden maar hier straalt er zo'n rust en sereniteit en tegelijk opwinding en onheil, vanaf dat die gewoon sterk genoeg is om je aan je beeldscherm te kluistere .
Over wat gaat deze film nu? Ik weet het niet zeker maar ik haal er wel vanalles uit, hoewel iemand anders er vast en zeker andere dingen uithaalt of misschien wel gewoon nog aanzienlijk meer.
De mens die zich als God gedraagt/probeert te gedragen en dingen probeert te veranderen en te verklaren die niet te veranderen of te verklaren zijn, zoals bv in de muziek bepaalde zaken onjuist gaan spelen of aanpassen om zo betere muziek te verkrijgen. Zoals bv de vele rodelaars die proberen te verklaren hoe alles in mekaar steekt maar onwetend zijn en op de momenten waarop ze wel echt kunnen weten hoe iets in mekaar steekt dan toch terug vervallen in kuddegedrag, angst voor het onbekende en angst om misschien wel ongelijk te krijgen. De angstigheid van de mens met andere woorden die zich uit in het proberen te verklaren van alles wat er in de wereld gebeurt: "They think because they are afraid and he who is afraid knows nothing".
Overduidelijk ligt er ook een politieke saus over deze film, wie bang is weet niks en de gewone mens wordt bang gehouden en doet dingen die hem, door de intellectueel van de film, die de bevolking toespreekt uit puur eigen belang, worden opgedragen. Kritiek op hoe de maatschappij op vlak van (politieke) macht in mekaar zit. Op een bepaald moment wordt ook duidelijk gemaakt dat men wel in staat kan zijn om dit om te draaien, geld gaat hen niet redden wordt letterlijk gezegd ergens rond de periode dat men het ziekenhuis binnengaat en dat blijkt ook zo, het volk is krachtig genoeg om alles kort en klein te slaan en daarnaast komen ze tot inkeer en beseffen dat de manier waarop men bezig is in het ziekenhuis niet ok is, de mens is dus van nature wel fatsoenlijk, als je hem te ver drijft kan dit fatsoen even stoppen maar in de kern weet de mens wat juist is en heeft die daar geen intellectueel of God voor nodig. Een oude zieke man, die laat men met rust. Durf ik uit de scène die de ommekeer inleidt in het ziekenhuis ook een voorzichtige poging afleiden om aan te geven dat ook het kapitalisme en de manier waarop we leven ook weer niet geheel fout is? En dat revolutie niet werkt of pas ten hoogste wanneer ze juist gericht is? Ik durf dat, al kan het prima dat ik het nu te ver zoek. "Geld redt hen niet"
Verder zie ik duidelijk een pleidooi voor kunstenaars, een pleidooi dan nog vooral voor kunstenaars om zichzelf te zijn en blijven en om géén toegevingen te doen, of zo weinig mogelijk. Ga je daarom een perfect gelukkig leven hebben en is er de zekerheid dat dit altijd goed gaat? Nee. Maar de ene keer dat onze musicus een toegeving doet, uit eigenbelang weliswaar, heeft dit enorme gevolgen. Ik denk ook aan "You will hang for it Janos".
Tegelijkertijd kun je je dan ook weer gaan afvragen in welke mate het een goed idee is om anders te zijn dan de norm, je vrouw kwijt, een enkeltje richting gekkenhuis/ziekenhuis, is jaknikken en zwijgen dan toch beter? Of zoekt men te moeilijke oplossingen op simpele problemen? Is de curiositeit van de mens een vloek of een zegen? Voor zichzelf of de mensheid? Ik twijfel nog steeds, fantastisch leuk.
Dit alles wordt dan vormgegeven door middel van (tracking) shots die zo'n rust uitstralen en tegelijk zo onwaarschijnlijk veel sfeer brengen. En ondersteund door perfect gekozen en gecomponeerde muziek en prachtig passende zwart-wit beelden dat ik absoluut van een kunstwerk durf spreken. Geen hapklare brok, en misschien zit ik zelf wel ronduit fout, maar ik heb kippenvel gehad en enorme pupillen tijdens het kijken, en dat vind ik al ruim voldoende.
idd vond deze zalig. een heerlijke knipoog naar de jaren 90 , the times i grew up