U vraagt, wij draaien
Soorten telescopen
Ge hebt 2 grote groepen telescopen met daarin nog verschillende soorten.
Een eerste groep zijn de lenzenkijkers. Die werken op hetzelfde princiepe dan een lens bij een fototoestel. Het licht wordt opgevangen op een lens vooraan de telescoop en wordt in focusgebracht achteraan de telescoop. Dit zijn de telescopen die de meeste mensen wel kennen.
Daarin hebt ge 2 grote groepen. Apochromatische en achromatische. De apo's zoals we zeggen zijn superieur aan de achro's. Voor het princiepe erachter moet je een beetje naar de fysica gaan. Als licht door een lens gaat zal elke kleur een ander focuspunt hebben. Hierdoor ga je scherpstellen op een bepaalde kleur en de andere kleuren gaan minder scherp zijn. Hoe verder van de bandbreedte waarop je scherpstelt, hoe grote de afwijking. Dit noemt met chromatishe aberatie. Dit kan je duidelijk zien bij grote vergrotingen.
Voorbeelde van chromatische abberatie kan je op mijn foto van jupiter zien. Er is een blauwe schijn rond jupiter. Die foto is genomen met een 9cm lenzenkijker.
Een apochromaat gaat veel minder chromatische abberatie hebben. Die hebben speciale correctielenzen die de verschillende kleuren corrigeert zodat het focuspunt van alles samenvalt. Apo's zijn ook wel gigantisch duur als je de prijs per cm opening bekijkt.
Visueel geeft die abberatie in princiepe weinig problemen tenzij je echt enorm gaat vergroten. Fotografisch gezien is het dan wel een ramp
Een 2de groep kijkers zijn de reflectors. Die zijn uitgerust met spiegels ipv lenzen. De bekendste zijn de newtons. Newton kijkers hebben achteraan een grote spiegel waar het licht wordt op teruggekaatst naar een veel kleinere vangspiegel vooraan de telescoop die +/- 45° gekanteld staat. Die vangspiegel kaatst het licht dan in 90° ten opzichte van de buis van de telescoop. Bij een newton ga je dus kijken waar de opening van de telescoop is. Vooraan dus ipv achteraan bij de lenzenkijker.
Het verschil tussen lenzen en newtons zit hem erin dat newtons meestal veel goedkoper zijn dan lenzen.
Als je veel wil zien is opening veel belangrijker dan lengte. Hoe groter de spiegel of lens, hoe meer licht je opvangt en hoe meer detail je dus kan zien.
Diameter
Zoals gezegd bepaald de diameter hoeveel licht je opvangt. Als je deepskyobjecten (objecten buiten ons zonnestelsel) wil waarnemen is een grote spiegel/lens van belang omdat deepskyobjecten zwakker zijn dus dan wil je zoveel mogelijk licht opvangen en dat kan alleen maar met grotere lenzen/spiegel. En aangezien het feit dat lenzen met een diameter groter dan 10cm gigantisch duur worden, gebruiken de fervente deepskywaarnemers liever spiegelkijkers. Voor de prijs van een goede lenzenkijker van 10cm kan je al gemakkelijk een 20 of 25cm spiegel kopen.
Als je liever planeten wil waarnemen is de diameter minder belangrijk omdat planeten vrij helder zijn in vergelijking met deepskyobjecten. Bij planeten en maan is brandpunt veel belangrijker.
Brandpuntafstand
Het brandpuntafstand bepaald de vergroting die je kan gebruiken. Als je telescopen koopt zie je meestal diameter en F waarde. Die F waarde is de verhouding tussen diameter en brandpunt. Een 20cm F5 heeft dus een brandpuntafstand van 2000mm/5 = 1000m of 1m.
Ik weet niet of je het weet maar je gebruikt verschillende occulairen. Elk occulair heeft ook een brandpuntsafstand. Dit in combinatie met de F van de telescoop bepaald de vergroting.
De vergroting bepaald je door het brandpunt van telescoop te delen door brandpunt van je occulair.
Bijvoorbeeld een 25mm occulair op een 20cm F5 telescoop. Brandpunt telescoop = 1000mm dus vergroting is 1000/25= 40x. Een 15mm occulair vergroot dan 1000/15= +/-67x
Deepskyobjecten zijn meestal relatief groot en daar ga je geen al te grote vergroting op willen. Tenjij je natuurlijk de kleinere bolhopen en planetaire nevels wil bekijken maar die zijn dan ook niet zo helder en heb je al een 30cm voor nodig.
Telescopen voor deepsky gaan meestal tussen de 20cm en 30cm en groter. Meestel gaat de F ergens tussen 4 en 6.
Voor planeten wil je dus een zo groot mogelije vergroting omdat planeten relatief klein zijn. Mensen die enkel naar planeten kijken gebruiken meestal catadioptrische telescopen. Dit zijn telescopen die zowel lenzen als spiegels gebruiken. Vooraan zit een lenz en achteraan een spiegel. Door beide te combineren ga je een veel groter brandpuntsafstand krijgen omdat je 2maal de lichtweg aflegd. 1x lens naar spiegel en 1x spiegel naar vangspiegel. Hierdoor ga je op een relatief kleine diameter toch enorm kunnen vergroten wat ideaal is voor planeten en maan. Die zijn wel moeilijker in gebruik...
Lenzenkijkers zijn ook ideaal voor planeten omdat die ook meestal een grotere F waarde hebben dan gewone newtons. Bij lenzen vind je gemakkelijk een F10 terwijl die bij spiegels minder voorkomen.
Montering
Wat ook belangrijk is om te weten is welke montering je gaat gebruiken. We hebben daar ook verschillende soorten in.
Populaire zijn de
dobsons. Dobsons worden nogal snel verward met newtons omdat een dobsonmontering eigenlijk enkel maar een newtontelescoop gebruikt. Een dobson is dus gewoon een "blok" waar de telescoop in past. Niets speciaals dus... Je beweegt die links,rechts,boven en onder en da ist. Goedkoop en effecient.
Het nadeel is dat je alles manueel moet doen. Als je dus bijvoorbeeld de telescoop op de maan zet en dan enkele minuten niet kijkt en dan terug, kan het zijn dat de maan uit het beeldveld verdwenen is door de rotatie van de aarde.
Dat brengt ons naar de
equatoriale monteringen . IN tegenstelling to dobsons ga je hier niet gewoon links,rechts,boven en onder maar gebruik je andere assen. Je beweegt volgens de rechte klimming en declinatie as. EQ monteringen moet je dus alligneren met de poolster. Alles draait +/- rond de poolster dus als die montering juist staat moet je maar 1 as bewegen om de aardrotatie te compenseren. Bij een dobson ga je dus altijd 2 bewegingen moeten maken om te volgen. Bij een EQ maar 1. Een EQ kan je ook veel gemakkelijker uitrusten met motoren om automatisch de aardrotatie te compenseren zodat je object mooi in het beeldveld blijft staan. EQ's zijn dan ook meestal duurder dan dobsons.
Aanbevelingen
Om je op weg te helpen hier enkele aanbevelingen voor beginners en waarom. Natuurlijk hangt heto ok af van je budget. ALs je een budget opgeeft kan ik gerichter eens rondkijken.
1)
20cm F6 (319€
is een hele mooie allrounder. Door zijn F6 (brandpunt van 1200mm) kan hij redelijk veel vergroten wat ideaal is voor planeten als saturnus,jupiter,venus en mars. Ook voor de maan geeft hij heel mooie beelden. Zijn 20cm is ideaal voor de meeste heldere deepskyobjecten. Hij is gemakkelijk in gebruik en op enkele minuten kan je hem opstellen en beginnen kijken.
2)
90mm F10 op EQ montering is een hele mooie planeten en maankijker. Hij staat op een EQ montering en die kan je dus optioneel uitrusten met motoren om hem automatisch te laten volgen. Hij is iets minder gemakkelijk in gebruik maar geeft wel hele mooie resultaten op maan en planeten. Deepsky ga je daar amper mee moeten doen. Door zijn kleine diametet en grote F waarde ga je bijna geen enkel deepskyobject deftig kunnen bekijken.
3)
11cm F4 is een mooie beginnerkijker. Het heeft wel enkele nadelen... De monteing is eigenlijk niets waard. ZO een kijker moet minstens op een EQ2 en liefst op een EQ3. Een EQ1 is de lichtste en niet bepaald stabiel maar bon... De 11cm F4 is wel leuk. Hij heeft een breed beeldveld waardoor je grote objecten kan bekijken. Planeten moet je er echt niet mee bekijken want die gaan te weinig vergroot worden. Het is dus een ideale beginnerskijker voor deepskywaarnemingen.
4)
15cm F5 is een prachtige kijker van goede kwaliteit. De montering is ook stabiel voor zo een kijker. Het is het kleine broertje van de 20cm (bij de eerste telescoop) maar levert wel mooie beelden. Het is trouwens exact dezelfde kijker die ik gebruik voor mijn
foto's (eerste 5 van de gallerij, de andere zijn met andere kijkers gedaan). Als je wil kan je met zo een opstelling ook wat experimenteren met foto's maar dat zal beperkt zijn wegens de montering. Voor visuele waarnemingen is ze wel ideaal.
Eigenlijk is het soms beter dat je telescoop + montering appart koopt ipv in een pakket. Meestal gaan ze de montering iets te licht verkopen om de prijs te drukken. Als je wat meer info geeft in wat je intresseert (planeten,deepsky, all round) en of je eventueel eerste stapjes wil zetten in astrofotografie dan kan ik je gerichter wat voorbeelden geven van prijzen. Een budget kan ook wel helpen.
