Archief - Discussiehoekje 5: Kleur in film

Achja

Eerst even wat theoretische achtergrond over kleuren.

Kleur wordt gevormd door drie componenten: hue, value en chroma (H V/C volgens het Munsell-kleurendiagram).
- Hue of tint wordt bepaald door de golflengte waarover de reflectie van het licht plaatsvindt (gaande van purper/blauw naar rood)
- Value of helderheid bepaalt de intensiteit van kleur en is dus afhankelijk van de hoeveelheid gereflecteerd licht (van wit tot zwart)
- Chroma of verzadiging is de mate van grijs-bijmenging, waardoor kleuren dus donkerder kunnen worden

Het belangrijke aan kleur is dat het gepaard gaat met waarnemingseigenschappen. De belangrijkste hierbij is de associatie die we leggen bij kleuren.
- Objectieve associaties zijn associaties die we maken met kleuren uit de natuur (vb. groen met gras; geel met zon of zand...)
- Affectieve associaties zijn eerder religieus of cultureel beïnvloed (vb. blauw met rust; geel met spiritueel...)
Tevens oefent het natuurlijk een enorme invloed uit op onze psyche (oranje is stimulerend; zwart is triest...)

Kleur in film bestaat al een tijdje. De eerst zijn al te vinden rond 1900, al zijn de technieken wel wat gewijzigd. Van toning en tinting (waarbij de filmband achteraf 'gekleurd' werd naar 'echte' kleurenmenging en -opname.

In zwart-witfilms kan men niet spelen met kleuren. Daar is voornamelijk de positie en intensiteit van de lichtbron het bepalende element voor wat er op het scherm komt (cf. de schaduwen in noirs).

Zaken die aan bod kunnen komen:
- Biedt kleur nu effectief een meerwaarde (door bovenvermelde eigenschappen) aan film?
- Waar (en waarom) gebruikt een regisseur kleur om gemoedstoestanden e.d. uit te drukken?
- Wat zijn de toppers in zwart-wit en kleurenfilms? Wat maakt ze zo uniek?
- Wat verwacht je in de toekomst? (vb. televisietoestellen met ambient lighting bestaan al een tijdje, maar wat als nu heel de kamerverlichting zich aanpast aan de film...)
- ...

[suggesties welkom, dan pas ik de OP aan]

Probeer bij het referen naar regisseurs en films een fragment of screenshot erbij te plaatsen. Ik wil mooie plaatjes zien

En tot slot (want hierdoor zijn de vorige discussiehoekjes snel verdwenen): bekritiseer, argumenteer en trek elkaars mening in twijfel (daarom heet het ook discussie). Mocht het hier weer een stille dood sterven, 't was het proberen waard.

Shoot!

Hayrus zei:

- Biedt kleur nu effectief een meerwaarde (door bovenvermelde eigenschappen) aan film?

Klik om te vergroten...

Dat hangt van de film af, het kan uiteraard zeker een meerwaarde bieden. Buiten bij een paar westerns heb ik echter nog nooit echt gedacht van 'jammer dat dit niet in kleur was, dat had toch een serieuze meerwaarde geweest'. Sommige van de visueel mooiste films die ik al gezien heb zijn z-w films en ik zou ze niet anders willen, The Sweet Smell of Success comes to mind.

- Waar (en waarom) gebruikt een regisseur kleur om gemoedstoestanden e.d. uit te drukken?

Klik om te vergroten...

Het begin van Punch-Drunk Love is mij op dat vlak altijd bijgebleven, die blauwe muren in dat garage ding van Sandler z'n personage helpen goed de sfeer en zijn karakter in te leiden.

- Wat zijn de toppers in zwart-wit en kleurenfilms? Wat maakt ze zo uniek?

Klik om te vergroten...

Kurosawa's Ran en Kagemusha zijn twee films waar de kleuren van af spatten, alsof hij ineens decades aan kleur in te halen had. Dit levert enorm prachtige taferelen op.
Wong Kar Wai z'n films zijn ook altijd erg kleurrijk en aangenaam.


edit: Ik denk wel dat tegenwoordig zwart-wit nogal een acquired taste is geworden, veel mensen vermijden het (ik ook vroeger), ze weten niet wat ze missen

Qua kleurenpracht zal Spring, Summer, Fall, Winter and Spring mij altijd bijblijven.

- Biedt kleur nu effectief een meerwaarde (door bovenvermelde eigenschappen) aan film?

Hangt volledig van de film af vind ik.
In C"est arrivé pres de chez vous vond ik het bijvoorbeeld zeer toepasselijk dat die in het zwart-wit was
Maar onlangs heb ik City of life and death (2011) gezien, een Chinese oorlogsfilm volledig in het zwart-wit geschoten. Goeie film, maar daar had het ontbreken van kleur geen meerwaarde voor mij. Het was niet contrastrijk genoeg, het bleef allemaal nogal grijs.
Uiteindelijk kan ik daar moeilijk over oordelen, want ik ken geen fillms waarvan een zwart-wit en kleurversie van bestaat om te vergelijken.
Ik hecht meer waarde aan het kleurenpalet, de gritty bruine tinten in Saving private Ryan, When trumpets fade,... De dromerige pasteltinten in Amelie Poulain, Mr Nobody,...

- Waar (en waarom) gebruikt een regisseur kleur om gemoedstoestanden e.d. uit te drukken?

Iedereen herrinert zich waarschijnlijk wel het rode meisje uit Schindlers list denk ik, waarmee op subtiele wijze het verhaal van dat meisje wordt vertelt. Je ziet ze amper twee keer ofo, maar als ze mee op de brandstapel gegooid wordt, besef je wel dat ze het niet gehaald heeft. Zo een geval van "selective color" is nu misschien wel cheap, maar toen werkte het wel vond ik.

Ook Sin city heeft zo een geval selective color trouwens.

Een ander voorbeeld dat bij mij opkomt is de film The cook, the thief his wife and her lover (1989) van Peter Greenaway. Waarschijnlijk zijn meest toegankelijke film, want Greenaway is meer een kunstenaar dan een regisseur. In de film speelt een personage waarvan je als kijker het echt op de zenuwen moet van krijgen, die je echt moet haten. De film speelt volledig af in een poepchique restaurant dat baadt in een rode gloed om die agressie nog verder op te wekken. Behalve de toiletten, die zijn spierwit en dienen als relatieve safezone, als rustpunt. Greenaway gaat nog een stap verder als hij ook Helen Mirren haar jurk plots veranderd van rood naar wit als ze de toiletten binnenstapt met haar minaar...

vanaf hier:
The Cook The Thief His Wife And Her Lover - Part three - YouTube

- Wat zijn de toppers in zwart-wit en kleurenfilms? Wat maakt ze zo uniek?

Wat zwart-wit betreft zondermeer Das Weisse Band van Michael Haneke!
Elke frame in die film is een foto waard, enkel het vernoemen al geeft mij terug zin om hem te bekijken, alleen al voor de beelden.

Stalker (1979) van Andrei Tarkovski is er ook zo eentje

- Wat verwacht je in de toekomst? (vb. televisietoestellen met ambient lighting bestaan al een tijdje, maar wat als nu heel de kamerverlichting zich aanpast aan de film...)

Hier ga ik passen, kan ik niks zinnigs op bedenken.

Voor mij zijn de films die het meeste hebben aan hun kleur (oké, dit is een gigantische generalisatie, maar ik ga het toch doen) enkele van de vroege Technicolor films. En ik bedoel niet de epen als Wizard of Oz en Gone With The Wind, maar de cameramannen die de techniek hebben geperfectioneerd. En voor mij springen eruit de collaboraties Michael Powell (& Emeric Pressburger) - Jack Cardiff, Alfred Hitchcock - Robert Burks en Douglas Sirk - Russell Metty.

Die kerels zijn voor mij de ultieme coloristen uit de filmgeschidenis, omdat ze elke kleur en elke frame in hun films gewoon honderd percent beheersen. Ze maken een ongelooflijk gebruik van lichtfilters, sterk gekleurde decors en props om het kader zo veel mogelijk te versieren.

Ik denk zo aan Vertigo, waar de contrasten tussen groene en rode tinten bijna een belangrijker element in de film worden dan het verhaal zelf.
Douglas Sirk wordt jammer genoeg te vaak genegeerd omdat hij zijn naam heeft gemaakt door het maken van Technicolor melodramas, de zgn weepies of "women's pictures". Dit is ronduit belachelijk, hij is zonder enige twijfel een van de beste "architecten" uit de cinema wereld, waarmee ik bedoel dat hij, zoals Hitchcock en Kubrick een ultiemle formalist is die een filmwereld kan creëren die enkel en alleen bestaat binnen de film zelf. En het is zijn warme kleurengebruik dat van zijn kaders keer op keer een kunstwerk maakt.
Uiteraard is de ultieme Technicolor cameraman Jack Cardiff, ik denk niet dat er velen dat zullen betwisten... Wat die man allemaal bereikt heeft in het gebruiken en manipuleren van kleur in de films van Michael Powell is gewoon onvoorstelbaar. Hij besefte meer dan eender welke cineast dat het kleurenpalet van Technicolor kon werken als iets heel afstandelijk, dat het kon dienen om een surreële sfeer te creëren zonder meer. Maar niet alleen dat, het kleurengebruik was ook een perfecte uitlaatklep voor de emoties in een film.

Het zijn deze drie collaboraties die mij hebben aangeleerd hoe briljant er met kleuren kan omgegaan worden, en dat zelfs met een zeer gelimiteerd palet (three strip Technicolor).

Wat de meer moderne films betreft, is de eerste collaboratie die in mij opspringt die van Bernardo Bertolucci - Vittorio Storaro. Het is ongelooflijk hoe die erin slagen om een scene zo warm of zo koud te doen aanvoelen, enkel en alleen door de goede keuze van lichtinval en welke kleuren er moeten gebruikt worden.

Later meer hierover, wou gewoon even my piece over de merkwaardige collaboraties kwijt.



Oh en Blanco.... Je zegt dat Greenaway eerder een artiest is dan een regisseur. Ik hoop van harte dat je hier niet wil impliceren dat een regisseur geen kunstenaar is? Ik zou trouwens zonder twijfel de collaboratie tussen Peter Greenaway en Sacha Vierny ook heel hoog plaatsen. Wat heb je nog van Greenaway gezien, Blanco?

Nee, helemaal niet. Ik heb mij verkeerd uitgedrukt.
Film wordt niet voor niks de zevende kunst genoemd he.
Ik bedoelde alleen maar dat films regisseren niet zijn voornaamste bezigheid is. Maar hij gebruikt wel elementen van andere kunstvormen die hij beoefent in zijn films.

Heb je A Zed & Two Noughts al gezien? Dat vond ik na The Cook... zeker zijn beste. Hij is pakken minder toegankelijk, maar sommige van die composieites die je te zien krijgt in de film zijn samen met Nyman's muziek echt behoorlijk indrukwekkend.
Prospero's Books en The Draughtsman's Contract vond ik zelf niet echt alles tbh. Binnenkort eens Drowning By Numbers zien.

Nee die heb ik nog niet gezien, drowning by numbers wel, maar wel lang geleden, op TV nog wel.

!nsomn!a zei:

edit: Ik denk wel dat tegenwoordig zwart-wit nogal een acquired taste is geworden, veel mensen vermijden het (ik ook vroeger), ze weten niet wat ze missen

Klik om te vergroten...

Dat mensen het mijden klopt inderdaad. Zelf neig ik eerder richting kleur, maar dan enkel als ze goed gebruikt worden. Als een film in zwart-wit is, dan is dat zo en zal de regisseur daar wel zijn bedoelingen mee hebben (of was het productieproces nog niet genoeg ingeburgerd). Het omgekeerde is ook waar (wat Blanco aanhaalt): als er bewust niet voor kleur gekozen wordt, dan moet er ook wel efficiënt gebruik gemaakt worden van de mogelijkheden van zwart-wit. De tweede Human Centipede deed dit bijvoorbeeld niet. Daar was het weglaten van kleur gewoon een reden om contradictorisch met de eerste te zijn.

Blanco zei:

Ik hecht meer waarde aan het kleurenpalet, de gritty bruine tinten in Saving private Ryan, When trumpets fade,... De dromerige pasteltinten in Amelie Poulain, Mr Nobody,...

Ook Sin city heeft zo een geval selective color trouwens.

The cook, the thief his wife and her lover (1989) vanaf hier:
The Cook The Thief His Wife And Her Lover - Part three - YouTube

Stalker (1979) van Andrei Tarkovski is er ook zo eentje

Klik om te vergroten...

Dromerig blauw vind je ook heel mooi terug in The Science of Sleep, of iets compleet anders maar echt fantastisch mooie beelden (experiment van schilderij-wereld:http://quasirella.files.wordpress.com/2010/01/rosalindchao_whatdreamsmaycome_by_cls.jpg

Mooie voorbeeldjes, al was het in Das Weisse Band toch niet echt nodig voor mij. Ja z/w benadrukt inderdaad de grauwheid van de film, maar ik vond het geen echte meerwaarde. De kracht zat hem al in het verhaal en de symboliek.

Tarkovsky's Stalker wou ik zelf nog aanhalen als schoolvoorbeeld. Geniaal hoe daar de post-apocalyptische stad vooral bruin, grijs en donker is; tegenover The Zone die prachtig groen is. Dit maakt het gevoel van respect tegenover The Zone alleen maar groter.
http://1.bp.blogspot.com/-bSui3xr68L8/Taglag3aloI/AAAAAAAACSE/anTby1hsuZY/s1600/stalker1.jpg

En bedankt voor de to watch-tip.

PBR Streetgang zei:

Vertigo

Klik om te vergroten...

Ik denk dat ik dringend aan Hitchcock moet beginnen.

De Technicolor-verwijzing in A Matter of Life And Death zal ik ook nooit vergeten . En ik besef dat in pakweg The Red Shoes kleur wel vrij noodzakelijk is, maar vind je die dan echt mooi? Bij oudere films heb ik veel liever z/w dan onnatuurlijke kleuren, simpelweg omdat de techniek nog niet op punt stond. Alles is zo flets, dat oogt toch ook niet mooi?

De Powel & Pressburger technicolours zijn gigantisch mooi
Prachtig gesatureerde kleuren en ook niet trop

Hayrus zei:

Ik denk dat ik dringend aan Hitchcock moet beginnen.

Klik om te vergroten...

Zeker doen. Begin misschien best niet met Vertigo, though. Ik raad Rear Window, Strangers On A Train of Rope aan om mee te starten.

Hayrus zei:

De Technicolor-verwijzing in A Matter of Life And Death zal ik ook nooit vergeten . En ik besef dat in pakweg The Red Shoes kleur wel vrij noodzakelijk is, maar vind je die dan echt mooi?

Klik om te vergroten...

Van een understatement gesproken. The Red Shoes is waarschijnlijk een van de knapst geschoten films aller tijden imo. Niet alleen voor zijn gebruik van Technicolor, wat toen van ongezien en nu (mits uitzondering) van ongeëvenaard niveau is, maar ook qua cinematografie en mise-en-scene. En ja, ik vind dat ongelooflijk mooi.

En neem nu Black Narcissus, bvb. De film bij uitstek over onderdrukt eroticisme. Het moment waar Sister Ruth haar lippenstift aandoet is wat mij betreft een van de meest "striking" beelden uit heel de filmgeschiedenis. Rood heeft er nooit zo rood uitgezien en dat zal waarschijnlijk ook nooit meer gebeuren.

Hayrus zei:

Bij oudere films heb ik veel liever z/w dan onnatuurlijke kleuren, simpelweg omdat de techniek nog niet op punt stond. Alles is zo flets, dat oogt toch ook niet mooi?

Klik om te vergroten...

?
Tja, de "onnatuurlijkheid" van oude films is een argument dat vaak wordt gebruikt, zowel door noobs als door gevormde cinefielen. Ik ga nooit begrijpen vanwaar die drang naar natuurlijkheid vandaan komt. Ik vind het juist veel meer indrukwekkend en dus ook veel meer lonend om naar een film te kijken die volledig ineengeknutseld is, dan kijken naar een film die de wereld toont zoals die is, of die natuurlijke schoonheid gebruikt om de film schoon te maken.

Dit is uiteraard een generalisatie, ik ga niet ontkennen dat de "gevonden" pracht van Paris Texas, The Searchers en Days Of Heaven net even schoon (of schoner) is als de "geknutselde" pracht van Black Narcissus, Written On The Wind of The Last Emperor. Maar ik ben gewoon een ultiem fan van "moviemaking artifice", het opbouwen van een film from scratch. En Technicolor is een van die elementen uit die vroege stijl van filmmaken die een onmiskenbare inherente esthetica heeft en jammer genoeg niet meer gebruikt wordt.

Ik wil dus absoluut geen kritiek geven op het streven naar naturalisme; als dat je ding is, fine. Maar persoonlijk vind ik dat absoluut nonsens om het als een noodzaak te zien opdat iets mooi oogt. Serieus, ga je een schilderij van Kandinsky afwijzen omdat de kleuren niet natuurlijk zijn? Of een Miro of een Mondriaan? Sommige kunstwerken krijgen hun pracht net omdat ze niet zijn zoals we het in het alledaagse leven tegenkomen.

Ik vind het ook tbh een beetje vreemd dat jij kritiek hebt op die Technicolor stijl omdat het "onnatuurlijk" overkomt. Was jij niet number one fan van Gaspar Noë, wiens kleurengebruik ook immens verschilt van het natuurlijke kleurenspectrum zoals we het irl waarnemen? Die kerel graaft toch ook diep in de mogelijkheden geboden door inkleuring en werkt daar wonderen mee. Talk about onnatuurlijk...

Color (2011) - IMDb

Hmmm.... *unsure*

PBR Streetgang zei:

...

Klik om te vergroten...

Het is moeilijk mezelf uit te drukken aangezien we allemaal een andere perceptie hanteren op dat vlak. Jouw vergelijking met Noé gaat wel niet op. Laat ik het zo stellen: Gaspar Noé tast de grenzen van de werkelijkheid af en durft er wel eens boven gaan (moest hij kunnen, hij zou een IR-film maken), terwijl oude (Technicolor en andere) kleurenfilms een spectrum weergeven dat zich onder de realiteit bevindt. Ik bedoel (los van het werk dat erin zit en jouw voorliefde voor Technicolor melodrama's): je kunt toch niet ontkennen dat wat je ziet op het schermt niet overeen komt als met wat je oog zou waarnemen moest je daar effectief staan kijken op de set?
Soit, niks negatief over de films (ik vond The Red Shoes ook zeer mooi), voor mij oogt het gewoon niet zo mooi als die dromerige, tripperige en flashy neon-/fluor-/fosfor-kleuren uit Enter The Void.

Dat doet me er trouwens aan denken. 2001 is nog zo'n schoolvoorbeeld van knutselen met de symboliek van kleur. HAL-9000 is vb. rood en dus onmiddellijk gelinkt aan kwaadaardig. Hier wat meer uitleg: The Enduring Symbolism of '2001: A Space Odyssey' | FilmSlateMagazine.com

En natuurlijk: http://ferdyonfilms.com/2001 stargate.jpg

Hayrus zei:

je kunt toch niet ontkennen dat wat je ziet op het schermt niet overeen komt als met wat je oog zou waarnemen moest je daar effectief staan kijken op de set?

Klik om te vergroten...

Natuurlijk niet. Dat is net wat ik er zo zalig aan vind. Vanwaar komt toch die nood naar een exacte representatie van wat je met je eigen ogen zou zien? Who cares? Ga je ook van een boek zeggen dat het geen exacte weergave is van de realitieit omdat de realiteit niet bestaat uit een verzameling letters? Waarom geef je geen gelijkaardige commentaar over zwart-wit films? Zwart-wit fotografie benadert de realiteit toch pakken minder dan kleur, hoe gelimiteerd de inkleuringstechniek ook is?
De kleuren van Technicolor zijn uiteraard helemaal anders dan die uit het echte leven. Jij ziet dat als iets dat "onder de realiteit" ligt. Ik zie dat niet zo. Ik zie ze niet als "onder de realiteit", ik zie ze als "naast de realiteit" (een nevenschikking van film en realiteit, in de plaats van een onderschikking van film aan realiteit, if you will). Ze dienen dus perfect als bouwstenen voor het construeren van een wereld die zich enkel en alleen binnen de film bevindt, en niet kan bestaan in onze werkelijkheid zoals we die waarnemen. En als de cineasten in kwestie serieus de tricks of the trade kennen, zijn ze in staat om het gelimiteerde palet van Technicolor om te vormen naar iets dat gewoon spectaculair is en (mits uitzondering) niet kan geëvenaard worden met eender welke andere techniek van inkleuring. Dat zijn de films die ik zo ophemel. Films gemaakt door mensen die de limitaties van Technicolor niet zagen als een onrealistisch obstakel of als een last die maar omzeild diende te worden, maar die er wonderen mee konden werken en scenes konden omtoveren naar een bovennatuurlijke en magische filmwereld die gewoon niet waarachtig hoeft te zijn. Daarom juist vind ik het zo jammer dat dit gebruik van kleur niet meer vaak toegepast wordt. Mensen nemen kleur "for granted" en beseffen niet meer wat er mee kan gedaan worden.
Soms wordt er uiteraard nog op een dergelijke manier met kleur gewerkt. Punch-Drunk Love is uiteraard een duidelijk voorbeeld, maar ik zou zeker ook de magnifieke The Aviator willen aanhalen als een film die bijzonder interessant met kleuren omgaat. Het is uiteraard een gigantisch spektakel, die film, en Scorsese maakt vazn heel wat verschillende kleurtechnieken gebruik om de aspecten uit het leven van Hughes aan te tonen. Ik denk dan bvb aan de scene waar Howard Hughes en Katharine Hepburn aan het golven zijn. Deze scene is overduidelijk een tribute aan de komedies van Howard Hawks, en meer bepaald aan Bringing Up Baby, maar je ziet toch duidelijk hoe die ene scene afgesloten is van de rest van de film enkel door zijn inkleuring (en dat is dan uiteraard Marty's tribute aan Technicolor)? Heel de film zit zo in elkaar, er is een geweldige variatie aan inkleuring die je soms wegneemt van de realiteit en je wenst onder te dompelen in de filmwereld, en dan zijn er stukken uit de film met een meer down-to-earth weergave van kleur. En uiteraard is het onmogelijk om Far From Heaven te negeren in dit opzicht. De film is een regelrechte tribute aan All That Heaven Allows van Douglas Sirk en het kleurenschema van Far From Heaven doet verdomd goed werk in het benaderen van de look van Sirk's films uit de jaren '50.

Uiteraard zijn er binnen de techniek van Technicolor geweldige limitaties in de kleuren die je op het scherm gaat kunnen weergeven. En uiteraard zijn er een heleboel films (jammer genoeg de overgrote meerderheid) die in Technicolor gefilmd zijn waar het gebruik van kleur niet meer dan een gimmick was om volk aan te trekken. Deze overgrote meerderheid aan Technicolor films werden dan ook geschoten door cameramannen die niet wisten wat ze deden of die niet genoeg doorhadden waartoe Technicolor effectief toe in staat was, en het resultaat daarvan is dan inderdaad een rommelig kleurenspel dat er fake uitziet en gewoon niet mooi is. Maar hoe je zoiets kan zeggen van een film als All That Heaven Allows of Black Narcissus is toch iets dat ik nooit ga begrijpen.

Vroeger meed ik om de één of andere "duistere" reden ook z/w films, nu weet ik wel beter.
Over het gebruik van kleur kan ik kort zijn lijkt mij, principeel vind ik het gebruik van kleur enkel gepast als het een meerwaarde biedt aan hetgeen getoond wordt.
Aangezien het heel moeilijk is om een volledige film te gaan klasseren als een film waar kleur geen meerwaarde zou bieden ben ik dan ook wel te vinden voor regisseurs die er voor kiezen om enkel bepaalde scenes geheel of gedeeltelijk in te kleuren en de rest van de film in z/w te brengen.
Persoonlijk vind ik kleur veel toepasselijker in pakweg drama's dan in horrorfilms.
Getuige hier van het meesterlijke gebruik van kleur om emoties te onderstrepen in de drama's van Kar Wai Wong.
In de meeste horrors is kleur mijn inziens zelfs gewoon overbodig, zo zie ik totaal niet in hoe kleur bijvoorbeeld een meerwaarde zou bieden in films zoals Vampyr, Nosferatu of Psycho.

Mja, hangt van het type horror af. Bloed en gore hebben veel meer impact met kleur dan in z/w. Ik vind eerlijk gezegd dat tegenwoordig z/w gepast en degelijk gemotiveerd moet zijn, ik zie niet in waarom we er achteruit op zouden moeten gaan, veel films vroeger waren ook maar zwart wit omdat het nu eenmaal makkelijker en goedkoper was.

Hmm, ik vind z/w bloed (zo donker) toch anders ook wel creepy hoor

Hell yeah. Lekker zwart, dik en vuil. Exploitation style gore in zwart wit zou anders wel lame zijn.

Zwart bloed is toch creepy-er dan oranje bloed ofzo dat je soms in die oude films ziet.

Van mij had Dark City eigenlijk z/w mogen zijn. In kleur leek alles nogal blauw te worden.