De uitspraak “vroeger was alles beter” is van alle tijden. Ikzelf bezig deze woorden regelmatig als ik geconfronteerd wordt met de muziek van tegenwoordig.
Het lijkt me aannemelijk dat muziek in je jeugd altijd een grote impact heeft omdat het nieuw is. En dan is er nog de nostalgie factor. Muziek kan je terug met de snelheid van het geluid terug transporteren naar vervlogen (gelukkiger ?) tijden. Maar is er ook iets te zeggen over de minder subjectieve verschillen tussen vroeger en nu ? Was muziek vroeger beter ?
Om de muziek uit verschillende tijdperken met elkaar te vergelijken is het handig om een aantal aspecten nader te bekijken. De technische vooruitgang, het culturele tijdsbeeld en de invloed van commercie op muziek.
Technische vooruitgang
Onze maatschappij is de afgelopen decennia enorm veranderd door de voortschrijdende technologische ontwikkeling. Ook de techniek in de muziek heeft niet stilgestaan. Zo zijn er sinds de jaren 50 tal van nieuwe instrumenten ter beschikking gekomen. Denk hierbij aan elektrische gitaren, synthesizers, elektrische piano’s en orgels. Ook zijn de hulpmiddelen voor het opnemen en manipuleren van geluid razendsnel geëvalueerd. De totale ontwikkeling is eenvoudig samen te vatten in 3 steekwoorden : van buizen naar transistor naar de chip. Begin jaren 80 wist men met voor het eerst geluid digitaal op te slaan. Dit gaf ook enorm veel mogelijkheden om geluid te manipuleren (Sampling) Het laatste decennium is de geluidsstudio min of meer gedigitaliseerd. Iedereen kan met een computer muziek opnemen en creëren. De techniek heeft gezorgd voor een grotere toegankelijkheid, vandaar ook het ontstaan van de thuisstudio. Menig hit werd op een zolderkamertje in elkaar geknutseld.
Bij het intreden van synthesizers en computers eind jaren 70 werd gedacht dat de mens overbodig was. Dat muziek zo uit de computer rolde. Niks was minder waar. Computers inzetten was destijds een heidens karwei. Vandaag de dag is men veel minder kritisch over hoe muziek gemaakt wordt en juist nu is het kinderlijk eenvoudig. De synthetische en gesamplede klanken die uit de computer rollen klinken weliswaar overtuigend, maar een begenadigd “live” instrumentalist kan nog altijd niet benaderd worden.
De technische ontwikkeling heeft als muzikaal bij-product het effect-bejag gekregen. Wie heeft het eerste een nieuw geluidje. Hoe vet kan iets klinken. Creatief omgaan met nieuwe middelen is natuurlijk prima, maar net als de ontwikkeling van mobiele telefoons heeft muziek een erg hoge gadget / hype factor gekregen. Gelijk Hollywood computertechniek inzet om de kijker nog meer te spektakel te kunnen bieden, wordt de luisteraar door techniek nog meer geprikkeld en overweldigd. Om het in het huidige jargon te zeggen “gepimped to the max”
Cultureel tijdsbeeld
Niet elk muzikaal tijdperk is gelijk geschapen. Wie maakte de muziek en in welke context ? Het toverwoord hier is generaties. Rond het eind van de 2e wereld oorlog kwam de zogenaamde Baby-boom Generatie ter wereld. In een gunstig economische klimaat , door noeste arbeid opgebouwd door de ouders, wilde de boomers vooral experimenteren. Ontdekken wat het leven te bieden had. De grenzen opzoeken en overschrijden en zich ontworstelen aan het keurslijf van burgerlijkheid van de vorige generatie. Voor boomers was muziek dus vooral een zoektocht, zelfexpressie en protest.. De volgende generatie waartoe ook ondergetekende zich moet scharen is de Generatie X. Een soort van verloren generatie. Nadat hun ouders eigenlijk alles tot in het extreme hadden uitgeprobeerd en veroverd viel er weinig nieuws te ontdekken. Deze generatie is vooral praktisch ingesteld. Geen idealen, maar zo prettig mogelijk leven in het hier en nu. Muziek is eigenlijk iets wat je doet, omdat het leuk is, om op te dansen samen met je vrienden. Dit verschil in uitgangspunt levert dus ook heel andere muziek op. Van protest en zelfexpressie rock en pop naar doe het zelf (DIY) hiphop en house muziek. De opeenvolgende generatie, de Millenials zet de trend door. Muziek is nu vooral iets om aanzien te vergaren, iets te bereiken . De talentenjacht Idols staat hier symbool voor. Muziek industrie als sociale ladder. Je zou kunnen zeggen dat de babyboom generatie intern gemotiveerd muziek maakte, Generatie X praktisch bezig was en dat de Millenials vooral extern gemotiveerd zijn. Beroemd worden als doel op zich, niet als een uitvloeisel van buitengewoon talent.
Commercie en Media
Met de opkomst van de radio en later de tv konden artiesten hun vleugels uitspreiden tot ver over hun eigen landsgrenzen. De popster was geboren. En samen met dit lucratieve sterrendom kwam ook de muziekindustrie tot stand.
Medio jaren 50 begon ook een gekoppeld fenomeen, de Jeugdcultuur, zich kenbaar te maken. Kleding, gewoontes, taal en muziek werden één geheel. We hebben allemaal beelden op ons netvlies van rijkelijk gevinde Amerikaanse sleeën, petticoats en later de hippie beweging.
Deze jeugdculturen werden in de jaren 80 en 90 diverser en in toenemende mate de basis van marketing campagnes. De jaren 80 brachten ons MTV en de videoclip deed zijn intreden. Het staat me nog levendig voor de geest dat ik en mijn broer uren vol verwachting voor de buis zaten te wachten op de nieuwe clip van Michael Jackson. Vele miljoenen werden geïnvesteerd en clips werden bijna korte speelfilms. Kon je voorheen nog wegkomen met een live optreden bij Toppop, een echte band kon niet meer zonder clip. (Video killed the Radio Star) De bedragen die nodig waren voor video clips betekende meer investeringen voor de muziekindustrie. Studio’s werden ook duurder en ingewikkelder. Muziek werd een bedrijf met mixers, producers, video regisseurs, marketeers etc. Artiesten werden producten en luisteraars consumenten.
Mede door de individualisering veranderde het medialandschap. Vele zenders gericht op verschillende groepen. “Hilversum 3 bestond niet meer en ieder had zijn eigen net” Met de komst van het Internet raakte de trend van versnippering in een stroomversnelling. Nu denk ik dat muziek mede als taak heeft om verschillende mensen samen te brengen, de versnippering bereikt het tegengestelde. Uiteraard hebben groepen recht op hun eigen muziek, maar hoe klein kan de groep worden ?
Bewust kiezen voor een specifiek publiek is voor een artiest lucratief, maar ondermijnt zijn of haar authenticiteit. (jargon: sell-out) Zie ook deze clip van de Level 42 frontman over doelgroep muziek marketing. (0-30 seconden)
De album verkoop piekte in het jaar 2000 en loopt sinds dien gestaag terug. De muziek industrie wijst naar illegaal downloaden, en dit heeft uiteraard effecten, maar heeft muziek nog wel de kwaliteit van vroeger ? Heeft de commercie zichzelf niet de nek om gedaan ?
Conclusie
Het muzikale landschap is een dynamisch en grillig landschap. In de laatste 6 decennia is er waarschijnlijk meer muziek gemaakt dan in alle eeuwen daarvoor. Duidelijk is dat de commercie steeds meer invloed heeft gekregen op de muziek. Het moge evident zijn dat ik denk dat de kwaliteit van de muziek er onder te lijden heeft gehad. De voortschrijdende techniek kan niet compenseren voor de teloorgang van authenticiteit. Tevens wordt de techniek vaak nog gemakzuchtig ingezet.
Het verschil in motivatie van de verschillende generaties levert verschillen op in focus. Ging het bij de babyboom generatie om de boodschap, bij X-ers was het voornamelijk vorm. De Millenials zien muziek in een breder perspectief. De vraag welke generatie betere muziek afleverde is een subjectieve, maar ik neig naar de boomers.
Als ik een ultieme periode moet kiezen dan zou mijn keuze vallen op de periode 1974-1984. De babyboom generatie werd muzikaal volwassen. Na eerder geëxperimenteer was de kunst onder de knie en konden de vruchten geplukt worden. Commercie (in beperkte mate) zorgde voor taakverdeling en specialisatie en de techniek leverde een gestage stroom aan innovaties die de inspiratie prikkelden.
Als ik beweer dat de muziek vroeger beter was, dan denk ik dat dit terecht is. De verkoop cijfers vertellen eenzelfde verhaal. Ik denk niet dat de huidige consumptiemuziek nog een lang leven beschoren is. Dat is in elk geval mijn hoop ! Tijdloosheid is een goede maatstaf voor de kwaliteit van muziek. Los van de waan van de dag kunnen we de echte kwaliteit ontwaren. De tijd zal dan ook de ultieme scherprechter zijn.
.