Archief - Nieuwe verkiezingen komen eraan

N-VA-voorzitter neemt het voortouw in de onderhandelingen

'De koning behandelde De Wever als een klein kind'

Als de N-VA begin oktober de stekker uit de onderhandelingen trekt, staat het paleis met de rug tegen de muur. Omdat de andere Vlaamse partijen weigeren iemand in de ring te sturen, kan de koning niet anders dan de N-VA-voorzitter aan zet te laten komen. Maar zijn opdracht wordt strikt omkaderd. 'Hij mocht slechts met welbepaalde kindjes op de speelplaats spelen en het mocht allemaal niet te lang duren.'

Door de politieke redactie

Elio, gaan we echt op deze manier blijven voortdoen? Want eigenlijk staan we nog nergens."

"Komaan Bart. Rond werkgelegenheid, justitie en gezondheidszorg hebben we toch al heel wat vooruitgang geboekt?"

N-VA-voorzitter Bart de Wever en zijn PS-collega Elio Di Rupo kijken elkaar vrijdag 1 oktober op het PS-hoofdkwartier nog maar eens in de ogen. De zogenaamde high level-groep onder leiding van Jan Jambon (N-VA) en Jean-Claude Marcourt (PS) heeft haar eindrapport ingediend bij André Flahaut (PS) en Danny Pieters (N-VA), het olijke duo koninklijke bemiddelaars. Voor de Vlaams-nationalisten zit er in het verslag te weinig eten en drinken om verder te onderhandelen.

De Wever schakelt een versnelling hoger. "Wat is je finale bod voor een nieuwe financieringswet?", vraagt hij Di Rupo. De PS-voorzitter laat zich niet snel verrassen. Hij heeft zich goed voorbereid en schudt, tot grote verbazing van De Wever een nieuw voorstel uit zijn mouw.

Charmeoffensief

De Antwerpenaar is geen man van de cijfers en steekt dat niet onder stoelen of banken. "Als het te technisch wordt, volg ik niet meer. Ik ben eerder van het literaire type", laat hij zich al eens ontvallen. De Wever is dan ook niet zeker dat hij alle subtiliteiten van het voorstel-Di Rupo zal doorgronden en vraagt of hij er fractieleider Jan Jambon kan bij roepen. De PS-voorzitter schakelt Ahmed Laaouej in om de technische details te verduidelijken. De fiscale expert van de PS-studiedienst is door de Franstalige socialisten gecoöpteerd als senator. Laaouej is een opmerkelijke figuur. In tegenstelling tot de andere onderhandelaars brengt hij nooit notities of schriftjes mee naar de onderhandelingen, maar alleen een grote rekenmachine. "Op het moment dat iedereen zich suf zit te schrijven, zit Ahmed rustig op zijn rekenmachine te tikken", aldus een onderhandelaar.

Laaouej en Jambon nemen samen het PS-voorstel door. Vlaanderen krijgt in dit scenario 2 miljard euro per jaar extra fiscale autonomie. De twee N-VA'ers zonderen zich even af om te overleggen. Het verdict is hard. "Dit is niet genoeg", krijgt een ontgoochelde Di Rupo te horen.

De PS wil de Vlaamse publieke opinie nu rechtstreeks bewerken. Ecolo en cdH de twee andere Franstalige partijen rond de tafel volgen. De Nederlandstalige woordvoerder van Joëlle Milquet contacteert de VRT met de mededeling dat de Franstaligen "een straffe boodschap" kwijt willen. "Het zou ideaal zijn als we die zondagochtend op De zevende dag kunnen brengen."

Paul Magnette (PS), Melchior Wathelet (cdH) en Jean-Marc Nollet (Ecolo) zijn die zondag niet toevallig de drie tweetaligen van dienst op de Vlaamse openbare omroep. Magnette benadrukt dat de Vlaams-nationalisten een inspanning moeten doen, en dat wat op tafel ligt voldoende is om verder te onderhandelen. "Op tien dagen tijd moeten we een akkoord kunnen bereiken", aldus Nollet.

Bij de N-VA zijn ze in alle staten. Het charmeoffensief van de Franstaligen wordt niet gesmaakt. "Als we deze argumenten zomaar laten passeren, zijn we verloren", klinkt het die zondagnamiddag als de partijtop strategisch overleg houdt. Op het eind van die vergadering is het voor De Wever een uitgemaakte zaak: de onderhandelingen zijn op.

De N-VA-voorzitter trekt de volgende dag op een persconferentie de stekker uit de formatie. "Laten we eerlijk zijn, dit verhaal is gedaan", klinkt het. "Het heeft geen zin om opnieuw met zijn zevenen op die paardenmolen te stappen. We zouden rondjes blijven draaien tot we er misselijk van worden."

In de bovenste lade

Twee dagen later wordt De Wever ontvangen op het paleis. De koning is niet van plan de N-VA-voorzitter te belonen voor zijn demarche en hem een opdracht toe te vertrouwen. Iets waar de N-VA-voorzitter nochtans al openlijk naar gehengeld heeft. Ook zijn pogingen om de liberalen bij de onderhandelingen te betrekken vallen in Laken in dovemansoren.

Wie moet er aan zet komen? De koning en zijn kabinetschef weten het ook even niet meer, en zoeken naar een manier om te vermijden dat de N-VA-voorzitter in de ring moet worden gestuurd. Hun favoriete scenario is het lanceren van een CD&V'er. Maar de christendemocraten zijn er als de dood voor de eerste viool te moeten spelen. Franstalige politici hameren er echter bij de vorst op dat het ideaal zou zijn als er een Vlaamse christendemocraat aan zet zou komen. Ecolo-voorzitter Jean-Michel Javaux suggereert de koning om Wilfried Martens nog eens van stal te halen. Joëlle Milquet stelt voor na te gaan of Herman Van Rompuy geen tijdelijke opdracht kan krijgen. "Al onze problemen zijn begonnen toen Van Rompuy naar Europa is vertrokken", klaagt de cdH-voorzitster. "Als Sarkozy niet aan Hermans mouw had getrokken, zouden we nooit in deze situatie zijn verzeild. Herman zou onze problemen begrepen hebben."

De drie Franstalige partijen doen er alles aan om Bart De Wever uit de cockpit van de onderhandelingen te houden. Tevergeefs. CD&V houdt de boot af. De partij wil absoluut dat een N-VA'er de onderhandelingen vlot trekt. Premier Yves Leterme stuurt enkele voorzitters een sms met de suggestie om de gewezen voorzitter van het Vlaams Parlement, Norbert De Batselier (sp.a), als bemiddelaar aan te stellen. De Vlaamse socialist heeft volgens Leterme alle kwaliteiten in huis om een bemiddelingsopdracht te laten slagen. Hij is discreet, efficiënt en kent de financieringswet. De voorkeur van het paleis gaat op dat moment echter al uit naar Johan Vande Lanotte. Hij ligt in Laken in de bovenste lade en lijkt klaar om een leidende rol op te nemen. De Vlaamse socialist beschikt ook over de nodige geloofwaardigheid bij de andere partijen.

Enige probleem is dat hij niet wordt gesteund door de N-VA. En evenmin door zijn eigen partij. Omdat het paleis haar uitdrukkelijk heeft gevraagd toch eens te polsen bij de andere partijen over een scenario met Vande Lanotte, doet sp.a-voorzitster Caroline Gennez vrijdag 8 oktober een aantal telefoontjes. De eerste die ze belt is Bart De Wever. Het wordt een kort gesprek en ze beslissen al snel om de naam Vande Lanotte opzij te schuiven. De Wever wil zelf in de ring stappen en Gennez wil dat de N-VA haar verantwoordelijkheid neemt. De sp.a-voorzitster toetst zelfs niet eens het spoor De Batselier af.

De Wever zit op dat moment samen met Vlaams minister Philippe Muyters en Jan Jambon op het CD&V-hoofdkwartier in de Wetstraat 89. De N-VA-'ers willen van CD&V weten hoe de partij zich gaat opstellen bij de opening van het parlementaire jaar. Wat gebeurt er met de wetsvoorstellen over de splitsing van B-H-V, hoe ziet de partij de verhouding tussen het parlement en de regering in lopende zaken...? De N-VA'ers hebben een lijst van 'dringende zaken' opgesteld, maar de uittredende premier grijpt in. "Die lijst heb ik niet nodig, dat is de zaak van de regering", wijst Leterme de nieuwsgierigheid van N-VA af. CD&V steunt wel het idee om De Wever de onderhandelingen te laten trekken en laat dat ook aan het paleis weten.

Die namiddag probeert de PS nog iemand naast De Wever te krijgen om te vermijden dat de N-VA-voorzitter alleen aan zet komt. Maar Di Rupo wil in geen geval opnieuw zelf een rol op het voorplan spelen. De Wever duldt echter niemand anders dan Di Rupo naast zich. "Dat is toch logisch", klinkt het bij de N-VA, "Naast een partijvoorzitter zet je alleen maar een andere partijvoorzitter."

Het paleis staat met de rug tegen de muur en kan niet anders dan een Vlaams-nationalist aan te wijzen, bij gebrek aan alternatieven. Met pijn in het hart nodigt kabinetschef Jacques van Ypersele Bart De Wever die vrijdagavond om 19.30 uur uit voor een audiëntie met de koning. Er hangt elektriciteit in de lucht als de vorst, met tegenzin, een opdracht geeft aan de N-VA-voorzitter. Maar het paleis waakt strikt over de omkadering van de persoon "belast met een verduidelijkingsopdracht".

Na overleg met enkele Franstalige politici, waaronder Milquet en Di Rupo, is beslist de opdracht van De Wever te beperken tot tien dagen. Bovendien beveelt het paleis dat hij met de zeven partijen verder moet onderhandelen. Er kan geen sprake van zijn om de liberalen in de onderhandelingsdans te betrekken.

"Het paleis behandelt hem echt als een klein kind", merkt een CD&V'er op. "Hij mag slechts met welbepaalde kindjes op de speelplaats spelen en het mag allemaal niet te lang duren."

Integere poging

De Wever heeft zijn verduidelijkingsopdracht op zak, maar twijfelt. Haspelt hij zijn taak af als een soort formaliteit of gaat hij er volledig voor? Na overleg met enkele partijgenoten kiest de N-VA-voorzitter voor de tweede optie. Hij wil de eerste zijn die een nota op de onderhandelingstafel legt. Daarin wil hij schetsen hoe de zesde staatshervorming eruit moet zien.

De volgende dagen ontvangt hij de voorzitters van de zes andere politieke partijen, legt hen zijn ideeën voor en probeert de verworvenheden van de eerste maanden op papier te zetten. Op zondag wil hij zijn nota naar de partijen sturen. Het wordt een race tegen de tijd.

De Wever werkt ook een hele mediastrategie uit. Om te vermijden dat de nota in de media wordt gekraakt, contacteert zijn woordvoerder op vrijdag een handvol journalisten met de vraag of ze De Wever op zaterdag willen ontmoeten. Plaats van afspraak is het Antwerpse Crowne Plaza hotel. De Wever en zijn woordvoerder zien de journalisten elk apart, en overlopen telkens de nota. "Hij was redelijk onzeker. Maar ik had echt de indruk dat zijn tekst een integere poging was om de zaken te deblokkeren", herinnert Luc Van der Kelen van Het Laatste Nieuws zich. "Hij zocht rugdekking, want hij vreesde dat zijn tekst zou worden afgeschoten."

De Wever is er op dat moment echt van overtuigd dat de koning niet anders zal kunnen dan zijn opdracht te verlengen en hem aan het roer van de regeringsvorming te laten staan.

Maar aan de overkant van de taalgrens kijken ze op een andere manier naar de situatie. Joëlle Milquet heeft absoluut geen vertrouwen in de verduidelijkingsopdracht. De cdH-voorzitster is ervan overtuigd dat ze snel moeten handelen om te vermijden dat De Wever zijn opdracht kan verlengen. Op vrijdag, het moment waarop De Wever enkele journalisten contacteert, zet Milquet zich aan het schrijven. Ze wil een persmededeling klaar hebben die in naam van de drie Franstalige partijen kan worden uitgestuurd.

Naar de maan

De mededeling krijgt als titel: "PS, cdH en Ecolo hebben kennis genomen van de missie van Bart De Wever." In de ontwerptekst, die een tiental lijnen telt, tackelt ze de N-VA-voorzitter en legt ze het initiatief bij de vorst. Volgens Milquet is het aan de koning om aan te geven op welke manier de standpunten eventueel dichter bij elkaar kunnen worden gebracht. De koning moet een initiatief nemen waardoor de officiële onderhandelingen met zeven partijen echt kunnen worden hernomen. Doel moet zijn om in de grootste discretie te spreken over "mogelijke denksporen voor oplossingen" die in het rapport van De Wever opgenomen zijn. Een rapport dat natuurlijk confidentieel moet blijven.

Milquet sms't met Di Rupo en Javaux over haar tekst. Di Rupo steunt haar. Ecolo ziet het plan van Milquet echter niet zitten. Javaux merkt op dat De Wever na het uitsturen van zo'n persmededeling geen enkele manoeuvreerruimte meer overhoudt. Hij weigert het persbericht in naam van Ecolo te tekenen. De PS, maar vooral cdH, zijn in alle staten door de weigering van Javaux. "Het is altijd hetzelfde met die groenen", klinkt het bij cdH. Volgens de PS is Ecolo bang om over te komen als een satellietpartijtje van de socialisten. "Daarom verwerpen ze alle initiatieven. Zelfs als ze goed en efficiënt zijn."

Het persbericht dat het gras voor de voeten van De Wever moet wegmaaien, komt er dus niet. "En vervolgens gebeurt wat moet gebeuren", merkt een Franstalige onderhandelaar op. "We hebben precies gereageerd op de nota-De Wever zoals we niet hadden moeten doen. Als idioten."

De nota-De Wever staat die zondagnamiddag 17 oktober al op het internet. Een half uur later schiet FDF-voorzitter Olivier Maingain, zonder voorafgaand overleg met MR-kopstuk Didier Reynders, de tekst aan flarden. PS, cdH en Ecolo reageren even later.

De Wever, die er echt van overtuigd was dat hij een evenwichtige nota had uitgewerkt, is verbijsterd door de snelheid en de hevigheid waarmee de Franstaligen zijn tekst slopen.

Zondagavond sturen nagenoeg alle partijen hun amendementen naar de verduidelijker. Tientallen en tientallen amendementen belanden op het bureau van De Wever. Alleen Milquet beperkt zich tot een brief van amper een pagina. Daarin staat droogweg dat de nota "onaanvaardbaar" is.

Vooraleer hij de volgende ochtend naar het paleis trekt om verslag uit te brengen bij de koning, vertrouwt hij een medewerker toe: "Het cdH heeft gewoon een beleefde manier gevonden om te zeggen: 'Loop naar de maan.'"

© 2011 De Persgroep Publishing