Het is en blijft moeilijk om de gedachten van een ander te grokken, of die nu toebehoren aan een geboren mens of een gemaakte replicant. Toch denk ik dat we in K's geval kunnen zeggen dat bij aanvang van 2049 zijn wereld vooral draait om zijn nogal geestige vriendin Joi. Je hebt de wereld buiten zijn appartement, een grauwe nachtmerrie waarin hij als skinjob weinig tot niets waard is en een wereld van tederheid die maar eerst "materialiseert" wanneer hij de deur tot die buitenwereld achter zich dicht trekt. K probeert via Joi op een nogal bitterzoete manier aan zijn dagdagelijkse realiteit te ontsnappen en iets betekenisvol te creëren maar in zekere zin is dat nest van geborgenheid dat hij voor zichzelf heeft gekocht één van make believe. Of toch niet? How do you define real? Hoe maak je uit of iets betekenisvol is of niet? Is dat niet puur het recht van degene die het als betekenisvol ervaart of kan een waanbeeld dat per definitie onmogelijk zijn?
Meer dan eens moest ik bij hun relatie denken aan de film Her, niet in het minst door die sekscene, maar toch spelen hier nog heel wat andere zaken mee. Waar Samantha redelijk duidelijk sentient was, is dat in het geval van Joi veeleer een vraagteken. Zoals aangegeven door de sex werker Mariette lijkt haar programmatie niet zo diep te lopen. Loopt ze haar routines af en doet ze waar ze als product voor gemaakt is? Ja. Maar zijn we in zeker zin niet allemaal een product van onze omgeving, verzand in routines en gelimiteerd in onze vrijheid?
Van K of zelfs een normaal geboren mens kan je evengoed zeggen dat diens reacties op bepaalde stimuli voorgeprogrammeerd zijn. Als we iets grappig vinden krullen we allemaal onze mondhoeken. Dat is deels cultuur, deels biologie, het is sterker dan onszelf en vaak niet te onderdrukken. Het feit dat we daar zelf geen controle over hebben en onbewust aan zulke regels gehoorzamen neemt niets weg van de ervaring. Sterker, je zou zelfs kunnen argumenteren dat indien we wel de controle zouden krijgen over wat we al dan niet grappig vinden en hoe daarop te reageren dat dit de ervaring wel zou ondermijnen. Spontaneïteit zou verloren gaan en zaken als humor en liefde hebben de neiging tot niets verdwijnen als je ze al te rationeel benadert. Het zijn fata morganas met meetbare effecten en invloeden die verdwijnen eens je ze wilt vastgrijpen.
Het schrijnendste moment vond ik toen een Joi tijdens de reclame over zichzelf herhaalde wat ze eerder privé tegen K had gezegd. "What a day". Liefde, en in het uitvergrote ervan je wil en zelfbeschikking, zijn fantastisch zolang je de touwtjes niet kan zien. Onze biologie is zo opgetrokken dat we het gevoel hebben heer en meester te zijn over ons denken en doen. Het feit dat ook wij gebonden zijn aan het deterministische principe van actie reactie is iets dat we maar al te graag onder de mat vegen. Is het stemmetje in ons hoofd in control of niet meer dan een laagje vernis dat na de feiten gefabriceerd wordt om onze eigen denkprocessen goed te praten en te verantwoorden naar de buitenwereld....
Sometimes you gotta blind yourself to see clearly. We weten allemaal dat liefde een fysisch verschijnsel is geproduceerd door een chemische cocktail die losgelaten wordt op ons netwerk van neuronen. Toch kunnen we maar moeilijk accepteren dat fysica en chemie verantwoordelijk zijn voor de liefde de we voelen voor een ander. Het morrelt immers aan de illusie van liefde als een bovennatuurlijke bijna magische kracht en verandert het in een proces zoals een ander. Alhoewel het proces achter Joi's liefde misschien minder complex is en dus makkelijker te doorgronden maakt dat voor Joi weinig uit omdat haar lagere threshold voor sentience de illusie van ware liefde in stand houdt. Voor K ligt dat echter al moeilijker omdat hij bij momenten wel flarden te zien krijgt van wat er achter de schermen gaande is. She's only a real girl as long as he can't see the puppeteer behind at work.
Toch hebben K en Joi een gedeeld verleden dat het heden kleurt. De hoedanigheid waarin hun reacties en plezier al dan niet voorgeprogrammeerd zijn maakt dan misschien niet zoveel uit? Haar respons wanneer ze een zekere vrijheid krijgt en de regen op haar huid voelt lijkt oprecht. Net als de zelfopoffering van haar eigen veiligheid als ze volledig mobiel gaat. Ze is van haar eigen liefde voor K overtuigd. Is de liefde van iemand met bijvoorbeeld down syndroom minder waard omdat er achter die gelukzalige ogen minder complexe gedachten schuil gaan of is die juist meer waard omdat hun liefde absoluut en onconditioneel is?
We zeggen vandaag dat je liefde niet kan kopen maar in de wereld van Blade Runner zou ik dat niet meer met zekerheid durven zeggen. Het jammere aan het ontrafelen van de subroutines achter liefde is dat ze gecommercialiseerd en gemassaproduceerd wordt. Jois the world over are telling joes what they want to hear. Does that cheapen the deal? Ik weet het niet. Is er vandaag zoveel verschil in de liefde tussen An en Jan en Leen en Frank? Ik weet het niet. In conclusie; was hun liefde echt? Was it Real? Zoals Deckard zei over zijn hond; I don't know, ask him. Ik denk niet dat wij als buitenstaanders daar een oordeel over kunnen vellen. It was real to Joi, zij zette haar leven op het spel voor haar liefde. En voor K? Voor hem was het misschien niet zo zwart wit maar ik denk dat hij uiteindelijk, zelfs na zijn confrontatie met dat gigantisch hologram, haar wel degelijk een "ziel" zou toekennen. Hoe rudimentair die ook was. Artificieel of niet, ze hadden iets aan elkaar.
Is iets artificieels per definitie trouwens minder waard dan the real deal? Als iets artificeels de perfectie benadert en zelfs overstijgt wat dan? Een artificiele diamant is veel minder waard dan een echte, maar waarom? We kunnen nu diamanten maken met veel minder defecten dan natuurlijke en toch kennen we die een lagere prijs toe. Ik denk dat ook hier het weer iets te maken heeft met de te zichtbare touwtjes die wegnemen van de magie. Een synthethische diamant is niet meer dan hydraulisch samengeperste koolstof terwijl een natuurlijke diamant's verleden door de tijd die over zijn creatie heen ging mysterieus gemaakt wordt.
Veel vragen, geen antwoorden. Just the way I like it.