De rol die Hayao Miyazaki heeft gespeeld in de popularisering van de Japanse animatiefilm is onmiskenbaar. Hij geldt nog steeds als een van de grootste namen in het genre en zijn films zijn geliefd bij jong en oud over de hele wereld. De filmografie die hij doorheen de jaren heeft opgebouwd is dan ook indrukwekkend te noemen en hij is zowaar de enige niet-Amerikaan die zelfs twee Oscarbeeldjes voor beste animatiefilm in de wacht wist te slepen, dit voor Spirited Away en vorig jaar nog voor The Boy and the Heron. De man heeft ook al enkele keren zijn pensioen aangekondigd, en de kans is groot dat deze film toch zijn zwanenzang is; al weet je met Miyazaki nooit zeker natuurlijk.
De documentairefilm Hayao Miyazaki and the Heron, geregisseerd door Kaku Arakawa in opdracht van de publieke omroep van Japan, gunt ons een blik op het productieproces van deze film. Al begint het verhaal natuurlijk bij de aankondiging van zijn pensioen in 2013 en krijgen we zo een beeld van een man voor wie het leven in het teken staat van het creatieve proces. Miyazaki verwoordt dit zelf mooi in de film door te stellen dat "wanneer we niet aan het creëren zijn, er niets is". Het is natuurlijk niet de eerste documentaire over Miyazaki, want zo verschenen eerder ook al The Kingdom of Dreams and Madness en Never-Ending Man, maar de kans is groot dat deze nieuwe documentaire een gevoelige snaar zal raken bij de kijker.
Cynisch vertelt Miyazaki dat dit is wat er gebeurt in je laatste levensjaren en dat de lijken zich opstapelen, maar je merkt dat de man diep vanbinnen worstelt met het verlies van al zijn vrienden. Het overlijden dat het hardst aankomt, zowel bij de kijker als bij Miyazaki zelf, is dat van Isao Takahata. Miyazaki omschrijft hun relatie als een haat-liefde-verhouding, maar Takahata was voor hem meer dan een mentor, hij was de persoon naar wie Miyazaki opkeek en aan wie hij zich mat. De dood van Takahata spookte bijna letterlijk door het hoofd van Miyazaki en wat boeiend is dan deze documentaire, is om te zien hoe hij dit verlies verwerkt door het maken van The Boy and the Heron. De dood blijft bovendien steeds als het zwaard van Damocles boven die film hangen - de Covid-pandemie wordt bijvoorbeeld niet uitgesproken, maar is wel voelbaar in deze documentaire -, en zo wordt hier ook een beeld geschetst van een oude man die zingeving probeert te geven aan zijn eigen sterfelijkheid.
Dat deze documentaire vooral de fans van de regisseur zal aanspreken, is voor de hand liggend natuurlijk. De aanpak zorgt er echter voor dat de film weinig toegankelijk is voor buitenstaanders. Het is geen film die je vertelt over leven van Miyazaki en zijn films, maar eerder een kijk geeft in zijn leven en manier van werken; en zonder enige voorkennis gaat veel betekenis in deze film verloren. Met zijn speelduur van net twee uur, is het ook een lange zit en misschien mocht er hier en daar toch wat in geknipt worden. Een ander probleem op vlak van montage, is dat heel snel gemonteerd zijn en er af en toe wordt er een stuk zin afgebroken als iemand iets vertelde. Wanneer die persoon net iets interessant aan het vertellen was, is dit best wel lastig natuurlijk. Er is trouwens een belangrijke fout in de vertaling gekropen, die toch wel enige duiding kan gebruiken. Op een gegeven moment wordt er vermeld dat The Boy en the Heron zijn eerste film is zonder "no" in de titel (al klopt dit eigenlijk ook niet helemaal want The Wind Rises - Kaze tachinu in het Japans - bevat ook geen "no". Maar de personen verwijzen hierbij natuurlijk naar het Japanse "no" (の), wat eigenlijk verwijzend wordt gebruikt (denk mijn, van, 's, ...). Maar hier wordt dit verkeerdelijk vertaald als "neen", wat natuurlijk helemaal niet klopt en simpelweg verwarrend is.
De documentairefilm Hayao Miyazaki and the Heron, geregisseerd door Kaku Arakawa in opdracht van de publieke omroep van Japan, gunt ons een blik op het productieproces van deze film. Al begint het verhaal natuurlijk bij de aankondiging van zijn pensioen in 2013 en krijgen we zo een beeld van een man voor wie het leven in het teken staat van het creatieve proces. Miyazaki verwoordt dit zelf mooi in de film door te stellen dat "wanneer we niet aan het creëren zijn, er niets is". Het is natuurlijk niet de eerste documentaire over Miyazaki, want zo verschenen eerder ook al The Kingdom of Dreams and Madness en Never-Ending Man, maar de kans is groot dat deze nieuwe documentaire een gevoelige snaar zal raken bij de kijker.
Over leven en dood
In eerste instantie gaat de film eigenlijk over de relatie tussen Hayao Miyazaki en zijn producer Toshio Suzuki. Samen met regisseur Isao Takahata, zijn zij de grondleggers van Studio Ghibli, en hun speciale band kwam al aan bod in The Kingdom of Dreams and Madness. Hoewel Miyazaki inspiratie vond in de roman How do you live? van Genzaburo Yoshino, verwerkte hij heel wat biografische elementen uit zijn leven in The Boy and the Heron. De relatie tussen Mahito en de reiger (heron in het Engels) is bijvoorbeeld een weerspiegeling van de relatie tussen Miyazaki en Suzuki, wat meteen ook de titel van deze documentaire verklaart. Maar gaandeweg krijgt de film een bijzonder melanchonische toon als Miyazaki geconfronteerd wordt met de broosheid van het leven wanneer een aantal van zijn hechte vrienden en collega's sterven.Cynisch vertelt Miyazaki dat dit is wat er gebeurt in je laatste levensjaren en dat de lijken zich opstapelen, maar je merkt dat de man diep vanbinnen worstelt met het verlies van al zijn vrienden. Het overlijden dat het hardst aankomt, zowel bij de kijker als bij Miyazaki zelf, is dat van Isao Takahata. Miyazaki omschrijft hun relatie als een haat-liefde-verhouding, maar Takahata was voor hem meer dan een mentor, hij was de persoon naar wie Miyazaki opkeek en aan wie hij zich mat. De dood van Takahata spookte bijna letterlijk door het hoofd van Miyazaki en wat boeiend is dan deze documentaire, is om te zien hoe hij dit verlies verwerkt door het maken van The Boy and the Heron. De dood blijft bovendien steeds als het zwaard van Damocles boven die film hangen - de Covid-pandemie wordt bijvoorbeeld niet uitgesproken, maar is wel voelbaar in deze documentaire -, en zo wordt hier ook een beeld geschetst van een oude man die zingeving probeert te geven aan zijn eigen sterfelijkheid.
De echte wereld is fictie
Arakawa brengt dit alles op een mooie en serene wijze in beeld, waarbij iedereen ook bijzonder open is. Heel wat scènes zijn alledaagse momentopnames die je niet meteen zou verwachten in een documentaire. De filmstijl, met niet-professionele camera's en smartphones, en de afwezigheid van een vertelstem geven je vaak de indruk dat je aan het kijken bent naar beelden die door een vriend zouden kunnen gemaakt zijn. Hierdoor voelt de film ergens intiem aan en voor de fans van Miyazaki is het een fijne manier om in zijn wereld te duiken. Deze wereld wordt overheerst door zijn films en voor Miyazaki vormen zijn films haast zijn realiteit. De makers spelen hier handig op in door vaak momenten te linken fragmenten uit zijn filmoeuvre.Gaandeweg krijgt de film een bijzonder melanchonische toon als Miyazaki geconfronteerd wordt met de broosheid van het leven.
Dat deze documentaire vooral de fans van de regisseur zal aanspreken, is voor de hand liggend natuurlijk. De aanpak zorgt er echter voor dat de film weinig toegankelijk is voor buitenstaanders. Het is geen film die je vertelt over leven van Miyazaki en zijn films, maar eerder een kijk geeft in zijn leven en manier van werken; en zonder enige voorkennis gaat veel betekenis in deze film verloren. Met zijn speelduur van net twee uur, is het ook een lange zit en misschien mocht er hier en daar toch wat in geknipt worden. Een ander probleem op vlak van montage, is dat heel snel gemonteerd zijn en er af en toe wordt er een stuk zin afgebroken als iemand iets vertelde. Wanneer die persoon net iets interessant aan het vertellen was, is dit best wel lastig natuurlijk. Er is trouwens een belangrijke fout in de vertaling gekropen, die toch wel enige duiding kan gebruiken. Op een gegeven moment wordt er vermeld dat The Boy en the Heron zijn eerste film is zonder "no" in de titel (al klopt dit eigenlijk ook niet helemaal want The Wind Rises - Kaze tachinu in het Japans - bevat ook geen "no". Maar de personen verwijzen hierbij natuurlijk naar het Japanse "no" (の), wat eigenlijk verwijzend wordt gebruikt (denk mijn, van, 's, ...). Maar hier wordt dit verkeerdelijk vertaald als "neen", wat natuurlijk helemaal niet klopt en simpelweg verwarrend is.
Conclusie
Hayao Miyazaki and the Heron biedt ons een boeiende kijk op het creatieve proces van een kunstenaar die magie tot leven brengt op het witte scherm, maar tegelijkertijd krijgen we ook een blik geworpen op een man die worstelt met zijn ouderdom en de broosheid van het menselijke bestaan. De documentaire richt zich wel duidelijk op de echte fans van Miyazaki en Studio Ghibli, en met weinig voorkennis heb je hier weinig aan. Verder bevat de productie zelf enkele schoonheidsfoutjes, maar laat dat niet teveel aan je hart komen.
Pro
- Ontroerend en leerrijk
- Gunt ons een intieme blik op zijn leven
Con
- Weinig toegankelijk voor niet-ingewijden
- Enkele montageproblemen
- Speelduur is aan de lange kant
8
Over deze film
Beschikbaar vanaf
4 juni 2025
Genre
- Documentaire
Speelduur
120 minuten
Regie
Kaku Arakawa
Cast
Hayao Miyazaki, Toshio Suzuki, Takeshi Honda, Isao Takahata (archiefbeelden)
Uitgever
Paradiso Films
