Er zijn van die spellen die je, ondanks hun ogenschijnlijk eenvoudige opzet, meer geven dan je vooraf zou verwachten. Lata, een kaartspel van HOT Games, is zo’n titel. Een ogenschijnlijk luchtig spel over de Portugese conservenindustrie in het begin van de 20ste eeuw, maar met verrassend veel lagen, keuzes en spanning. Ik ging aan de slag met sardines en makrelen in blik en bleef daarbij niet op mijn honger zitten.
Beginnen doen we, net als de handleiding van het spel, met een portie geschiedenis. Het was ten tijde van Napoleon dat men een manier zocht om voedsel langer te bewaren, zodoende dat men de legers van proviand kon voorzien. Initieel werden er nog glazen potten gebruikt maar dit zou snel verder evolueren naar het gebruik van blik, vandaar ook het woord conserveren. Een van die landen waar visvangst een voorname bron van inkomsten was, was Portugal. De export van blikken kende een enorme groei door overzeese markten en het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Het is in die setting dat je de leiding overneemt over een Portugees conservenfabriekje en tracht de meest rendabele te zijn door sardines en makreel in te blikken en te verkopen. Lata
is overigens het Portugese woord voor blik, zo weet je meteen ook vanwaar de naam van het spel komt.
In de fabrieksfase kiezen de spelers wat ze willen produceren. Iedereen heeft al een sardine die hij kan produceren maar uiteraard wil je jouw productie uitbreiden en opdrijven. Naast sardines, heb je ook de mogelijkheid om sardines in blik en makreel in olijfolie te produceren. Hiervoor heb je echter twee goederen nodig. In een ronde zijn steeds een set van productiekaarten en enkele productiekaarten in de aanbieding. De kaart of set kaarten moet je vervolgens in je fabriek plaatsen. De eerste twee productieplaatsen zijn gratis, maar vanaf de derde zijn er kosten aan verbonden. Je kan je kaart over een in een eerdere ronde geplaatste kaart plaatsen, maar kaarten van eenzelfde ronde mogen niet over elkaar geplaatst worden. Er zitten in het spel ook enkele speciale productiekaarten, deze hebben speciale eigenschappen waarbij je goederen kan ruilen, actiepunten kan kopen of goederen kan kopen of verkopen.
Je net geproduceerde goederen kan je vervolgens verkopen. Aan het begin van een ronde liggen er steeds een bepaald aantal markt- en scorekaarten op tafel. Je bekijkt over welke goederen en actiepunten je beschikt. Per kaart moet je eenmaal de actiepunten beschikbaar hebben, maar mag je wel zoveel producten verkopen als je kan of wil. De goederen die je op deze kaart verkoopt zijn dan niet langer beschikbaar voor de andere spelers. De inkomsten die je hiermee vergaart kan je dan gebruiken om scorekaarten te kopen of productiekaarten op een verdere plaats in je fabriek te plaatsen. Wie echter het laatste goed van een kaart weet te verkopen, die mag die kaart bij hem nemen. De marktkaarten worden, net als de scorekaarten, pas opnieuw aangevuld na afloop van de ronde. Je mag wel eenmaal per beurt een extra kaart omdraaien, mits je nog een actiepunt zou over hebben. Goederen die je geproduceerd hebt maar niet hebt kunnen verkopen, die ben je kwijt. Enkel de gewone sardines in blik mag je op je fabriekskaart bewaren om in een latere ronde te verkopen.
Lata is een spel waarbij je bij de start van een ronde vaak heel veel nadenkt van wat je wil produceren, verkopen en scoren. Daarom is de eerste fase in een ronde een gevaar voor analysis paralysis. Je kan verplicht worden om een set van kaarten te moeten kiezen, waardoor heel je productieketting in duigen valt of je wil eerste zijn om een verkoopkaart te claimen of een scorekaart te kopen, want anders zou iemand anders met jouw kaart kunnen gaan lopen. Maar wanneer je teveel biedt, heb je onvoldoende actiepunten over om voldoende goederen te produceren of kan je jouw goederen niet verkopen waardoor je ook geen inkomsten hebt om een scorekaart te kopen. Die fase van een ronde is dus vaak een tijdrovend aspect. Heb je de positie die je wou, dan kan je een vreugdesprongetje maken. Maar in het andere geval is het afwachten en moet je mogelijks je plannen bijsturen. Als alternatieve regel hebben ze in de handleiding melding gemaakt van een open stemronde. Hierbij bied je na elkaar en bied je meer actiepunten aan of pas je. Op die manier gaat het normaal gezien vlotter.
Beginnen doen we, net als de handleiding van het spel, met een portie geschiedenis. Het was ten tijde van Napoleon dat men een manier zocht om voedsel langer te bewaren, zodoende dat men de legers van proviand kon voorzien. Initieel werden er nog glazen potten gebruikt maar dit zou snel verder evolueren naar het gebruik van blik, vandaar ook het woord conserveren. Een van die landen waar visvangst een voorname bron van inkomsten was, was Portugal. De export van blikken kende een enorme groei door overzeese markten en het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Het is in die setting dat je de leiding overneemt over een Portugees conservenfabriekje en tracht de meest rendabele te zijn door sardines en makreel in te blikken en te verkopen. Lata
Goed begonnen, half gewonnen
Het spel wordt gespeeld in zes rondes en wie hierna het meeste overwinningspunten heeft, is de winnaar van Lata. Elke ronde heeft vier fases: het bepalen van de speelvolgorde, de fabrieksfase, de productie- en verkoopfase en tenslotte de scorekaart. Elke ronde start je met negen actiepunten, deze heb je nodig om de beurtvolgorde te bepalen en goederen te produceren en te verkopen. Je begint dus met een geheime bieding om te bepalen wie er de startspeler is voor de komende ronde. Die speler kan als eerste kiezen welke goederen hij zal kunnen produceren in zijn fabriek, zal als eerste kunnen verkopen en als eerste een scorekaart mogen kopen. Een hele boterham dus, maar hoe meer actiepunten je hieraan besteedt, hoe minder je er over hebt om te produceren en te verkopen. Je zal dus moeten inschatten in wat je medespelers zullen bieden en hoe belangrijk het in deze ronde voor jou is om als eerste aan de beurt te zijn. Nadat iedereen zijn actieschijf heeft geplaatst, onthult iedereen wat hij geboden heeft en kan er worden overgegaan naar de fabrieksfase.In de fabrieksfase kiezen de spelers wat ze willen produceren. Iedereen heeft al een sardine die hij kan produceren maar uiteraard wil je jouw productie uitbreiden en opdrijven. Naast sardines, heb je ook de mogelijkheid om sardines in blik en makreel in olijfolie te produceren. Hiervoor heb je echter twee goederen nodig. In een ronde zijn steeds een set van productiekaarten en enkele productiekaarten in de aanbieding. De kaart of set kaarten moet je vervolgens in je fabriek plaatsen. De eerste twee productieplaatsen zijn gratis, maar vanaf de derde zijn er kosten aan verbonden. Je kan je kaart over een in een eerdere ronde geplaatste kaart plaatsen, maar kaarten van eenzelfde ronde mogen niet over elkaar geplaatst worden. Er zitten in het spel ook enkele speciale productiekaarten, deze hebben speciale eigenschappen waarbij je goederen kan ruilen, actiepunten kan kopen of goederen kan kopen of verkopen.
Het belang van een goede productielijn
Het maakt ook uit waar je bepaalde goederen plaatst. Bij de productiefase overloop je jouw productielijn van links naar rechts en per kaart waarbij je iets wil produceren, betaal je een actiepunt. Ongeacht of je één of twee goederen produceert op deze kaart. Zoals eerder vermeld heb je voor sommige producten twee ingrediënten nodig. Je kan deze produceren zolang het andere goed verderop in je lijn nog beschikbaar is. Het is dus aangewezen om je olijfolie of tomaten op het einde van je productielijn te hebben. Indien deze voor je vissen ligt, kan je deze enkel op die kaart gebruiken. Ter verduidelijking: heb je drie makrelen voor je olijfolie, dan kan je drie maal makreel in blik produceren. Ligt je olijfolie echter voor de makrelen, dan zal je er slecht één kunnen produceren. Optimaal plaatsen is dus aangeraden. Indien je een kaart niet wenst te activeren, dan hoeft dit overigens niet, maar dan is het product van die kaart ook niet beschikbaar voor verdere productiekaarten.Lata heeft meer te bieden dan je initieel zou verwachten.
Je net geproduceerde goederen kan je vervolgens verkopen. Aan het begin van een ronde liggen er steeds een bepaald aantal markt- en scorekaarten op tafel. Je bekijkt over welke goederen en actiepunten je beschikt. Per kaart moet je eenmaal de actiepunten beschikbaar hebben, maar mag je wel zoveel producten verkopen als je kan of wil. De goederen die je op deze kaart verkoopt zijn dan niet langer beschikbaar voor de andere spelers. De inkomsten die je hiermee vergaart kan je dan gebruiken om scorekaarten te kopen of productiekaarten op een verdere plaats in je fabriek te plaatsen. Wie echter het laatste goed van een kaart weet te verkopen, die mag die kaart bij hem nemen. De marktkaarten worden, net als de scorekaarten, pas opnieuw aangevuld na afloop van de ronde. Je mag wel eenmaal per beurt een extra kaart omdraaien, mits je nog een actiepunt zou over hebben. Goederen die je geproduceerd hebt maar niet hebt kunnen verkopen, die ben je kwijt. Enkel de gewone sardines in blik mag je op je fabriekskaart bewaren om in een latere ronde te verkopen.
Het belang van een scorekaart
Vervolgens heb je de mogelijkheid om een scorekaart te kopen. Je initiële scorekaart levert je punten op op basis van het aantal vlaggen en paren vlaggen die je hebt. Door extra scorekaarten te kopen zal je meer en op andere manieren punten kunnen scoren. Dit kunnen heel diverse manieren zijn, gaande van combinaties van vlaggen, tot niet of wel zichtbare kaarten in je productielijn, tot sardines die je nog zou over hebben, ... Maar ook hier weer, wie als eerste aan de ronde begonnen is, mag als eerste kiezen. Je moet echter wel genoeg geld hebben om een kaart te kunnen kopen. Je kan hier eenmaal per beurt één geldstuk betalen om een extra scorekaart om te draaien.Lata is een spel waarbij je bij de start van een ronde vaak heel veel nadenkt van wat je wil produceren, verkopen en scoren. Daarom is de eerste fase in een ronde een gevaar voor analysis paralysis. Je kan verplicht worden om een set van kaarten te moeten kiezen, waardoor heel je productieketting in duigen valt of je wil eerste zijn om een verkoopkaart te claimen of een scorekaart te kopen, want anders zou iemand anders met jouw kaart kunnen gaan lopen. Maar wanneer je teveel biedt, heb je onvoldoende actiepunten over om voldoende goederen te produceren of kan je jouw goederen niet verkopen waardoor je ook geen inkomsten hebt om een scorekaart te kopen. Die fase van een ronde is dus vaak een tijdrovend aspect. Heb je de positie die je wou, dan kan je een vreugdesprongetje maken. Maar in het andere geval is het afwachten en moet je mogelijks je plannen bijsturen. Als alternatieve regel hebben ze in de handleiding melding gemaakt van een open stemronde. Hierbij bied je na elkaar en bied je meer actiepunten aan of pas je. Op die manier gaat het normaal gezien vlotter.
Conclusie
Lata is een aangename verrassing: origineel qua thema en verrassend tactisch voor zijn formaat. Het is een leuke engine-builder met vrij eenvoudige spelregels en een relatief korte speelduur, al zal deze vooral afhangen van de biedfase. Het spel is mooi vormgegeven, enigszins een beetje abstract door de kubusjes die de goederen voorstellen. Het is een leuk spel voor casual gamers of fans van engine-builders maar die houden van een korte speeltijd. Voor doorwinterde spelliefhebbers zal het net iets te licht zijn, maar dat neemt niet weg dat Lata een goed spel is, en dat het ondanks zijn compacte formaat toch veel te bieden heeft.
Pro
- Leuke engine-builder
- Tactischer dan verwacht
- Compacte doos
Con
- Gevaar voor analysis paralysis
7.5
Over
Uitgever
- HOT Games
Designer
Rôla & Costa
Aantal spelers
1-4
Tijdsduur
20-45 minuten
