Ik geloof wel dat een totale finale crash van het kapitalistisch systeem mogelijk is, maar zeker vermijdbaar.
Op dit punt hebben we een economie die nog steeds groeit en werkt alsof er een oneindigheid aan grondstoffen, plaats, energie, mensen, ... zijn. Maar dit is ver van waar natuurlijk. Op termijn gaat dit voor een finale crash zorgen met gevolg het verlies van enkele miljarden mensen. (er was trouwens recent een MiT studie die tot dezelfde conclusie kwam, sommige die mensen daar zijn blijkbaar slim)
Nu, het is vermijdbaar als men de juiste dingen doet. De juiste dingen is vooral inzetten op innovatie door zwaar te investeren in onderwijs en research. Voornamelijk vooruitgang in agricultuur en energie zullen nodig zijn om de wereld te blijven onderhouden. Verder zouden shifts van grondstofgebruik van REE naar bijvoorbeeld CO2 als een grondstof ook een vrij winnende stap zijn. Ook voor zulke zaken zal investering in onderwijs en research nodig zijn.
Er zijn momenteel positieve trends in deze richting. Met dat de banken zo een belangrijke rol gespeeld hebben in de 2008 crash hebben ze zowel reputatie als geldschade geleden. Veel van de beste studenten gaan daardoor nu eerder in de wetenschappen dan in de financiële sector. Dit is een generatie die dan voor de nodige innovatie kan zorgen om echte welvaart te creëren in plaats van bubbles.
All in all is er dus goede reden om hoopvol te zijn op de zeer lange termijn.
Op middellange termijn (komende decennium) ziet het er minder uit. De huizenmarktbubble heeft in de US, UK en Ierland zware economische schade teweeggebracht. Herstel is er nu, maar de gevolgen slepen toch wat aan. Dit heeft de hele wereldeconomie geraakt. De huizenprijzen in de US zijn terug op normaal niveau en die economie kan terug redelijk gezond genoemd worden (buiten de enorme staatschuld). In Europa zijn er enorm veel landen waar de huizenmarktbubble nog niet uiteengespat is en de bubble in Europa is groter dan die was in de US. Wanneer hetzelfde in Europa geraakt zal de wereldeconomie zeer zwaar geraakt worden.
Misschien een mogelijkheid om daar aan onderuit te geraken zou kunnen zijn de huisprijzen gecontroleerd terug laten zakken naar een normaal niveau.
Maar zelfs dan zijn er nog problemen. Het ergste van al is de vergrijzing van de bevolking en een tekort aan jonge bevolking in de welvarende landen en China. Veel wordt verwacht van China en dat het binnen enkele decennia de grootste economie zal zijn. Nochtans is er geen land dat zelfs in de verste verte zulk een slechte demografie heeft als China. Die bevolking is bijna klaar om massaal op pensioen te gaan een daartegenover staan relatief weinig jongeren om die te vervangen en onder die jongeren is de verhouding man-vrouw ook bijzonder slecht. Een tekort aan vrouwen betekent minder potentiële bevolkingsaangroei. Wanneer de wereld dit door zal hebben weet ik niet, maar wanneer dit gebeurd gaan bedrijven minder geneigd zijn om in die economie te investeren. Een van de ergste dingen die bedrijven kan voorkomen is een gebrek aan correct geschoolde werknemers om vacatures in te vullen. Dit maakt groei moeilijk tot onmogelijk en een land dat dit niet kan bieden biedt dan ook weinig return on investment.
Een afname in bevolking of bevolking die kan consumeren plaats ook enorme druk op het groeimodel dat het kapitalistisch systeem nodig heeft.
Dit probleem wordt nog erger als je weet dat ook in Europa de bevolking zal afnemen door vergrijzing + te weinig aangroei van jonge bevolking. De US zal het laatst getroffen worden door deze demografische trend. Er zullen andere landen zijn die wel een jonge geschoolde bevolking zullen kunnen bieden die groei (India), maar of het kapitalistisch systeem bij zulke shifts behouden zal worden en niet eerst zal krimpen voor het dan weer kan groeien zou ik mij zeker afvragen.
Dit probleem zou misschien vermeden kunnen worden (op globaal niveau toch, de huidige welvarende landen gaan er moeilijk aan onderuit kunnen) als bedrijven reeds vroeg genoeg beginnen met hun innovatie en kennis centers naar landen als India beginnen verhuizen. Probleem dat ik daar zie is dat veel van die groeilanden momenteel nog zeker niet het beste investeringsklimaat bieden en ik zie vanuit bedrijven nog niet direct een duidelijk inzicht van de implicaties van zulke demografische trends.
