multavici zei:
Stel Robinson Crusoe zit op zijn eilandje, hij leeft van de bessen die hij plukt en op een goeie dag kan hij met zijn hand wel eens een vis vangen. Op een dag komt hij Friday tegen die op de andere kant van het eiland woont en er na weken is in geslaagd om een net te maken waarmee je makkelijk 5 vissen per dag vangt. Hij stelt Robinson een contract voor waarbij Robinson voor 2 vissen per dag gaat vissen met het net voor hem. Terwijl Robinson vroeger met veel chance 1 vis per dag op zijn eentje kon vangen, heeft hij er nu gegarandeerd 2 in ruil voor zijn arbeid. Waar is er een alternatief weggenomen?
Het is niet het kapitalisme dat plots voor alternatieven zorgt, maar de ingenuïteit en arbeid van Friday die de vorm hebben aangenomen van een net. Dankzij Friday's geniale inval kan men nu meer vissen vangen op het eiland. Het kapitalisme zorgt er enkel voor dat Friday het alleenrecht krijgt op dat net en alle producten die daaruit voort komen. Er zijn genoeg andere manieren waarop men het net kan gebruiken. Bijvoorbeeld:
- Robinson Crusoe kan zijn eigen net kan maken en Friday kan hem uitleggen hoe.
- Friday kan aanbieden om het net te delen. In plaats van Crusoe al het werk te laten doen zodat hij zelf op zijn luie kont kan zitten kunnen ze om beurten het net gebruiken om zo nog meer vis te vangen, én nog tijd over hebben om bessen te plukken.
- Friday kan het net gebruiken om Crusoe te vangen en hem vervolgens te ketenen als slaaf. Crusoe moet voor hem werken maar krijgt er wel onderdak en voedsel voor in de plaats.
- Of hij kan Robinson Crusoe zijn ding laten doen maar het net uithuren voor een kom met bessen.
In zo'n eenvoudige voorbeeld lijken geen van de opties, buiten slavernij 'onfair'. Beide partijen komen er steeds beter van af. Dankzij het net, niet dankzij de sociale relaties die er uit volgen. Maar dat betekent niet dat op grote schaal bepaalde sociale relaties geen perverse gevolgen kan krijgen.
In het contract tussen Crusoe en Friday zijn reeds de kiemen van uitbuiting vastgelegd. Want waarom zou Robinson Crusoe meer vissen vangen met het net dan 2? Hij krijgt toch sowieso 2 vissen uitbetaald. Friday wil meer profiteren van Crusoe's werk, zodat hij zelf minder moet doen, en daarom is een contract nodig. Friday wordt steeds rijker en zal uiteindelijk rijk genoeg zijn om alle vissen en bessenstruiken rond het eiland op te kopen. Crusoe is nu wel verplicht om te werken voor Friday. Kan je dan zeggen dat Crusoe nog een vrije keuze heeft?
multavici zei:
Dat heeft erg weinig met vrijheid te maken imo. Zelf zou ik heel graag voetballer zijn, dat is mijn passie. Heb er als kind altijd van gedroomd, het zou echt mijn droomjob zijn. Toch wil niemand mij in dienst nemen als voetballer, blijkbaar niet genoeg talent (overaanbod aan andere betere voetballers). Om te overleven ben ik dus maar beginnen studeren om een andere job te kunnen vinden en geld te verdienen. Ik voel me daardoor niet minder vrij eerlijk gezegd.
Je zit ook in een zeer bevoorrechte positie. Je kan kiezen tussen job bij google of of een eigen bedrijf beginnen. Beide zijn toch wel benijdenswaardige alternatieven. Het betekent ook dat je genoeg kapitaal hebt om te concurreren met google en dus in feite reeds bij de elite behoort. Daarnaast is de zekerheid van een loondienst bij google ook niet zo absoluut. Als Google failliet gaat ben jij ook je job kwijt.
Bij de meeste mensen op de wereldbol is het kiezen tussen een job van +- 10$ per dag of verhongeren. Ze kunnen kiezen welke schijtjob ze doen, wat trouwens al een luxe is tegenover een andere grote groep in de wereld. Kan je dat dan een 'vrije' keuze noemen? Een simpel principe dat er goed uit ziet op microniveau is niet altijd een goed idee om een economisch systeem op te baseren. En het is ook duidelijk niet de enige faire oplossing. Zelfs als je als libertariër gelooft dat je recht hebt op eigendom, vloeit daar niet logisch uit voort dat je het recht hebt om andere op basis daarvan uit te buiten.