Een apparaat wordt gemaakt met een bepaalde economische levensduur en kostprijs in gedachten. Een goedkope koelkast van de Ikea kan bv ontworpen worden met een levensduur van 4 jaar en een kostprijs van €120 in gedachten, terwijl een dure koelkast van Siemens ontworpen wordt met een levensduur van 8 jaar en een prijs van €250 in gedachten. Die toestellen zullen minstens zo lang meegaan, en met wat geluk ook langer.
Wat er
niet gedaan wordt is een koelkast ontwerpen die 20 jaar meegaat en er dan bewust een bepaald component in stoppen zodat de koelkast magischerwijs kapot gaat na 4 of 8 jaar. Dat dit niet gedaan wordt is eenvoudig aan te tonen met wat technische achtergrondkennis:
- Een 'bewust falend component' bestaat niet. Ik en al mijn andere collega-ingenieurs hebben in onze carrières nog nooit zo'n component tegengekomen. De kans bestaat natuurlijk altijd dat het bestaan van dit component een megacomplot door producenten van toestellen is, maar dan moet het ook een onzichtbaar component zijn want we hebben het nog nooit op een printplaat in gelijk welk toestel aangetroffen.
- Een component selecteren om slechts een bepaalde levensduur mee te gaan is zeer moeilijk. De q-waarde van componenten, d.i. de kwaliteit van het component en de snelheid waarmee het zal falen, is Gaussiaans verdeeld. Tenzij je wil dat 50% van je toestellen reeds voor de beloofde levensduur kapot gaat zal je componenten moeten selecteren wiens q-waarde zich in het interval plus twee tot plus drie sigma bevindt.
M.a.w.: om de grote variatie in levensduur van componenten op te vangen moet je componenten gebruiken wiens levensduur tot twee maal hoger liggen dan nodig, simpelweg om vroegtijdige defecten aan het toestel te vermijden.
- Er werken vele honderdduizenden ingenieurs aan het ontwerpen van toestellen. Al deze honderdduizenden ingenieurs zouden op de hoogte moeten zijn van het 'falende component'. Een gigantisch risico voor het imago van het bedrijf ook. Toch stapt er niemand, zelfs niet ingenieurs die met pensioen gaan, naar buiten met bewijzen. Ik ken ook geen enkele ingenieur werkzaam in de ontwerpwereld die iets van het 'falende component' afweet.
En het gebeurt regelmatig wel eens dat een ingenieur met kennis van het ontwerpproces overstapt naar een concurrent, en dan zou je toch wel verwachten dat die concurrent het andere bedrijf voor schut zou zetten met een bekendmaking over het 'falende component'?
Dat zo'n zaken, moesten ze bestaan, in een geïnformatiseerde branche zoals de ontwerpwereld snel naar buiten zouden komen is echter een gegeven. Toen een toeleverancier van Apple de microcontroller in de batterijen geprogrammeerd had om de capaciteit stelselmatig te verlagen werd dit onmiddellijk publiek bekend en mocht het bedrijf ei zo na de deuren sluiten.
- Als er een 'falend component' zou bestaan zou dit onmiddellijk geweten zijn door herstellers en technici. Ikzelf en collega-ingenieurs heb zelf al vele televisies, wasmachines, droogkasten etc. gerepareerd en nooit iets van dit component teruggevonden.
De mythe van het falende component wordt sterk gehouden door enkele blogs en mensen met een duidelijk ecologische oriëntatie, maar die niet noodzakelijk over de technische kennis of bewijzen beschikken om hun redenering te staven. De meest gehoorde zaken als iemand over deze mythe verteld is dan ook 'ik heb eens gelezen dat ..' of 'ik heb gehoord dit..'. Dat zegt meestal al genoeg over de waarheidsbasis.
Ik vermoed dat het feit dat het meestal de condensatoren in de voedingsprint van een toestel zijn die het eerst begeven er ook wel in meespeelt. Deze condensatoren worden echter niet geselecteerd om te falen, maar zijn in deze elektronische tijden een van de weinige componenten die nog effectief verslijten. Door herstellers die niet echt kennis van elektronica hebben wordt dan wel al eens snel gezegd dat 'het weer zo'n condensator is, die fabrikanten doen erom zeker?'.
Tijd om dergelijke mythes dus achter ons te laten en op basis van o.a. de bovenstaande informatie een logische redenering te maken. Bewust falende componenten? Neen. Toestellen ontwerpen met een bepaalde levensduur in gedachten? Ja. En dat laatste is zelfs niet eens een geheim, maar staat algemeen gekend als
planned obsolescence. Planned obsolescence speelt zich overigens slecht beperkt op het gebied van het ontwerpproces en componentselectie af, maar is een samenspel waar ook logistiek, reclamecampagnes, stijlvariatie en aankondigingsbeleid bij komen kijken.
