https://www.tijd.be/dossiers/verkie...BREAKING_NEWS&utm_medium=email&utm_source=SIM
Doorrekening partijprogramma's: veel wilde plannen, maar wie betaalt?
In hun verkiezingsprogramma’s gooien partijen met miljarden, blijkt uit een doorrekening van het Planbureau. Maar alleen de N-VA, Groen en de sp.a bekennen gedeeltelijk kleur over hoe ze hun plannen willen financieren.
Het Planbureau heeft vrijdag zijn langverwachte doorrekening van de partijprogramma’s gepresenteerd. De oefening heeft serieuze beperkingen, want de partijen kozen zelf welke maatregelen ze lieten doorrekenenen en ze bepalen zelf welke informatie publiek wordt gemaakt. De sp.a en Groen lieten haast hun volledige programma doorrekenen, terwijl de PVDA zich beperkte tot drie maatregelen.
Toch is de oefening interessant. Ze leert welke prioriteiten de partijen leggen en wat de economische impact ervan is. Bij ongewijzigd beleid komen er tegen 2024 161.000 banen bij en stijgt de koopkracht met 6,1 procent. Zo kiest bijna iedereen voor belastingverlagingen, die ertoe leiden dat er extra jobs bijkomen en de koopkracht stijgt.
Slechts enkele partijen geven aan hoe ze die belastingverlagingen willen financieren: alleen de N-VA, Groen en de sp.a slagen erin een programma te presenteren waarvan de financiering min of meer in evenwicht is. De N-VA kiest daarbij voor nieuwe besparingen, vooral op de werkloosheid. De sp.a en Groen kiezen voor nieuwe belastingen op kapitaal en vervuiling.
Sommige partijen, zoals Open VLD en de MR, kiezen voor grote belastingverlagingen maar geven geen enkele indicatie over hoe ze willen besparen. Dat maakt hun cijfers over jobgroei en koopkrachtstijgingen weinig geloofwaardig. Na de verkiezingen moeten de partijen onvermijdelijk besparen, wat een negatieve impact heeft op die cijfers.
Een nog grotere lacune is dat geen enkele partij dieper ingaat op hoe ze het begrotingstekort, dat tegen 2024 oploopt tot 2,61 procent van het bruto binnenlands product (bbp), willen wegwerken. De ruimte voor nieuwe plannen is dus eigenlijk beperkt, maar niemand laat zich daardoor hinderen om wilde plannen voor te stellen.
Bij een partij is te horen dat de angst te groot was dat ze als enige een groot besparingsplan op tafel zou leggen en zo in de hoek dreigde te belanden. Het maakt van de doorrekening van het Planbureau een interessante, maar beperkte oefening.
N-VA
Met de N-VA-plannen wordt het begrotingstekort 0,04 procentpunt minder groot dan bij ongewijzigd beleid. Er komen 15.550 jobs extra bij en de koopkracht stijgt 0,09 procentpunt minder snel dan gedacht.
Bij de N-VA ligt de focus voor de komende legislatuur op belastingverlagingen en arbeidsmarkthervormingen. De Vlaams-nationalisten willen de belastingschijf van 45 procent schrappen, waardoor inkomens langer onder de 40-procentschijf vallen en mensen netto meer overhouden. Die belastingverlaging, die vooral de midden- en hogere inkomens ten goede komt, kost tegen het einde van de legislatuur 955 miljoen euro.
Daartegenover zet de N-VA een reeks besparingen, die vooral worden gehaald op de werkloosheid. Daarop wil de partij tegen 2024 2,7 miljard euro beknibbelen. De werkloosheidsuitkeringen worden beperkt in de tijd, waardoor wie werkloos is er nog maximaal twee jaar recht op heeft. Het brugpensioen en gelijkaardige vervroegde uittredingsstelsels worden vanaf 2020 helemaal stopgezet.
Daarbovenop mogen de uitgaven in de gezondheidszorg net zoals deze legislatuur met maximaal 1,5 procent stijgen boven op de inflatie. Dat levert een bijkomende besparing van 1,4 miljard op.
Die besparingen wegen op de economie. Volgens het Planbureau zal de groei de komende jaren telkens iets lager liggen dan in het uitgangsscenario bij ongewijzigd beleid. Wel komen er 15.550 banen bij, waardoor er een beperkte positieve impact op de begroting is van 0,04 procentpunt.
Door alle maatregelen zien de Belgen hun koopkracht tegen het einde van de legislatuur iets minder snel stijgen dan bij ongewijzigd beleid. De hoogste inkomens gaan erop vooruit, de 20 procent laagste inkomens trappelen ter plaatse of verliezen tegen 2024 zelfs aan koopkracht.
CD&V
Met de CD&V-plannen wordt het begrotingstekort 0,8 procentpunt groter dan bij ongewijzigd beleid. Er komen 35.540 jobs extra bij en de koopkracht stijgt 1,2 procentpunt sneller dan gedacht.
Anders dan de andere partijen heeft CD&V geen paradepaardje zoals een forse belastingverlaging opgenomen in de lijst van voorstellen die ze bezorgde aan het Planbureau. De duurste maatregel die de partij liet doorrekenen, het opkrikken van de Vlaamse investeringen in publieke gebouwen en scholen, kost 1,15 miljard euro. De grootste opbrengst wordt verwacht van een invoering van een kilometerheffing voor lichte vracht. Die moet 335 miljoen euro in het laatje brengen.
Met een lange lijst aan kleinere maatregelen wil CD&V de laagste uitkeringen verhogen, meer investeren in onderwijs, zorg, veiligheid en justitie. Daar zet de partij enkele nieuwe belastingen tegenover, zoals naast de kilometerheffing voor lichte vracht een taks op vliegtuigtickets, die 250 miljoen euro moet opbrengen.
Met haar plannen creëert CD&V 35.000 bijkomende jobs. Dat komt onder meer doordat de partij laag geschoolde arbeid iets goedkoper maakt en inzet op jobs voor jongeren die geen werk vinden. De economische groei ligt in het begin van de legislatuur iets hoger dan bij ongewijzigd beleid, tegen 2024 is dat al een halve procent. De koopkracht gaat er tegen 2024 met 1,2 procentpunt op vooruit tegenover het referentiescenario, waarbij vooral de laagste inkomens winnen.
Met de christendemocratische plannen neemt het begrotingstekort wel met 0,8 procentpunt toe tegen het einde van de legislatuur. Over hoe de partij het bestaande tekort wil wegwerken, hult ze zich in stilzwijgen.
Groen
Met de plannen van Groen wordt het begrotingstekort 0,1 procentpunt minder groot dan bij ongewijzigd beleid. Er komen 24.210 jobs extra bij en de koopkracht stijgt 0,14 procentpunt minder snel dan gedacht.
Groen behoort tot de zeldzame partijen die voorstellen hebben voorgelegd die elkaar financieel in evenwicht houden. Dat lukt omdat de groenen op 13 miljard euro extra inkomsten uit belastingen rekenen. Bedrijven waar veel werknemers ziek blijken te zijn, moeten bijvoorbeeld een ‘solidariteitsbijdrage’ van 1,7 miljard euro betalen.
Voor werknemers die met een salariswagen rijden, stijgen de belastingen met 3 miljard extra. Daar komt nog eens 2,4 miljard uit de kilometerheffing bovenop, 2,6 miljard uit een koolstofheffing, een half miljard duurdere diesel voor landbouwers en machines, een half miljard uit een vliegtuigtaks én 2,5 miljard euro extra opbrengsten uit een betere inning van de belastingen.
Dat geld willen de groenen besteden aan armoedebeleid, groene mobiliteit en groene energie. De minimumuitkeringen stijgen tot boven de armoededrempel, de werkgeversbijdragen voor lage lonen dalen en de staat investeert 1,3 miljard euro extra in het spoor.
Er verdwijnen voor 1,6 miljard euro aan huidige verkeersbelastingen, wat de pil van het rekeningrijden voor twee derden verguldt. De opbrengst van de taks op salariswagens wordt gespreid over de volledige werkende bevolking, in de vorm van een mobiliteitsbudget. Naar ecologisch onderzoek en ontwikkeling vloeit een half miljard euro extra en nog eens miljard gaat naar het wind- en zonne-energie en het beter isoleren van gebouwen.
De laagste inkomens profiteren daar het meest van. Alleen de rijkste 10 procent Belgen zien hun beschikbaar inkomen dalen. De globale koopkracht stijgt daardoor wel 0,14 procent minder snel dan in het referentiescenario.
Open VLD
Met de Open VLD-plannen wordt het begrotingstekort 1,1 procentpunt groter dan bij ongewijzigd beleid. Er komen 42.860 jobs extra bij en de koopkracht stijgt 2 procentpunt sneller dan gedacht.
Een grote belastingverlaging is voor Open VLD de prioriteit voor de komende legislatuur. De liberalen willen de inkomens via de personenbelasting langer belasten tegen het tarief van 25 procent, waardoor mensen hun netto loon ziet stijgen. Die belasting-verlaging kost de overheid tegen het einde van de legislatuur zo’n 5 miljard euro.
Open VLD zet ook in op werk, met het langer aan het werk houden van 55-plussers en maatregelen om werken gemakkelijker te maken, zoals meer betaalbare kinderopvang en meer opleiding. Andere maatregelen waar de partij voorstander van is, zoals het in de tijd beperken van de werkloosheidsuitkeringen, heeft ze niet laten door rekenen door het Planbureau.
De taxcut levert extra 43.000 banen op, maar slaat een bijkomend gat in de begroting van 1,1 procentpunt. De liberalen zeggen bovendien niets over hoe ze denken het bestaande tekort, dat tegen het einde van de legislatuur oploopt tot 12 miljard euro, weg te werken. Daartegenover staat dat het plan de economie ten goede komt: de groei bedraagt jaarlijks zo’n half procent meer dan in het referentiescenario.
Door het plan van Open VLD stijgt de koopkracht de komende legislatuur 2 procentpunt sneller dan bij ongewijzigd beleid. Alle inkomensgroepen gaan erop vooruit, maar de middeninkomens zien hun koopkracht het sterkst stijgen. Als de partij kleur had bekend over haar besparingen, lagen de groei en de koopkrachtstijgingen wellicht lager.
Sp.a
Met de plannen van de sp.a wordt het begrotingstekort 0,2 procentpunt groter dan bij ongewijzigd beleid. Er komen 81.260 jobs extra bij en de koopkracht stijgt 0,8 procentpunt sneller dan gedacht.
De sp.a plant meer voor dan 19 miljard euro aan nieuwe uitgaven en meer dan 15 miljard euro aan nieuwe inkomsten. Om wat de partij de zorgcrisis noemt aan te pakken, schrijft ze tegen 2024 2,7 miljard euro aan extra zorguitgaven in. Naar de pensioenen gaat een miljard euro extra, naar betaalbaar wonen 2 miljard.
Tegelijk beloven de socialisten een belastingverlaging van 12 miljard euro door het optrekken van de belastingvrije som, waardoor mensen op hun inkomen tot 1.200 euro geen belastingen meer betalen. De verhoging van de minimumlonen kost 1,5 miljard euro doordat werkgevers minder lasten moeten betalen op de laagste lonen.
De sp.a wil die meeruitgaven financieren door de belastingen op kapitaal en vervuiling fors te verhogen. Inkomsten uit dividenden en intresten wil de partij ook in de personenbelasting belasten, wat 6 miljard euro oplevert. Ze wil een meerwaardebelasting op aandelen, al kon het Planbureau de impact daarvan niet inschatten. En de voor delige fiscale behandeling van de bedrijfswagens en de tankkaarten verdwijnt, wat meer dan 2 miljard euro moet opleveren.
Met haar plannen vergroot de sp.a het gat in de begroting met 0,2 procentpunt - al stelt de partij dat de inkomsten en uitgaven in evenwicht zouden zijn als de meerwaardebelasting in rekening was gebracht.
Van alle programma’s die het Planbureau doorrekende, levert dat van de socialisten het tweede meeste jobs op. De komende legislatuur gaat het om meer dan 81.000 banen. De koopkracht van de huishoudens ligt tegen 2024 0,8 procentpunt hoger dan in het referentiescenario, waarbij de middeninkomens de meeste winst boeken.
Vlaams Belang
Met de plannen van het Vlaams Belang wordt het begrotingstekort 1,9 procentpunt groter dan bij ongewijzigd beleid. Er komen 100.570 jobs extra bij en de koopkracht stijgt 3,2 procentpunt sneller dan gedacht.
Het Vlaams Belang legde het Plan bureau voorstellen voor die resulteerden in grote uitgaven en kleine opbrengsten. De partij wil de personen-belasting verlagen met 9,5 miljard euro, de btw op energie met meer dan een miljard laten dalen, de pensioenen voor wie veertig jaar werkte tot minimaal 1.500 euro per maand optrekken en sociale uitkeringen laten stijgen tot de armoedegrens. Naar onderwijs, mobiliteit én veiligheid gaat telkens nog eens een miljard euro extra.
Interessant is dat ook enkele dada’s van de partij berekend zijn, zoals de migratiestop. Inburgering betalend maken voor nieuwkomers levert 76 miljoen euro op, minder sociale woningen voor niet-Vlamingen levert 233 miljoen op en de sociale zekerheid beter afgrendelen voor wie nieuw is, brengt 1,5 miljard op. De migratiestop bespaart op die manier op de sociale zekerheid 1,8 miljard euro.
De opbrengsten vloeien moeilijker binnen. Het Vlaams Belang wil buitenlanders laten betalen voor een wegenvignet (107 miljoen), snoeien in de kosten van het koningshuis (137 miljoen), in de subsidies voor krantenbezorging (170 miljoen) en in de fiscale voordelen van profvoetballers (70 miljoen).
Vooral door de lastenverlaging en de lagere facturen ontstaan 100.000 extra jobs en kunnen gezinnen een pak meer spenderen. Maar de overheid komt in zware financiële problemen, al zijn die volgens het Vlaams Belang in Vlaanderen wellicht op te lossen door de transfer naar Franstalig België af te schaffen. De impact daarvan heeft het Plan bureau niet berekend.
PVDA
Met de plannen van de PVDA wordt het begrotingstekort 0,06 procentpunt groter dan bij ongewijzigd beleid. Er komen 3.870 jobs extra bij en de koopkracht stijgt 0,04 procentpunt sneller dan gedacht.
In het programma van de PVDA komt het niet op 10 miljard euro meer of minder aan. De energie producent Engie betaalt de kernuitstap en de groenestroomcertificaten. De btw op elektriciteit daalt. Openbaar vervoer vervangt de salariswagen volledig. Overheid en bedrijven investeren jaarlijks 10 miljard euro extra in klimaat. Een miljonairstaks brengt 10 miljard per jaar op. De pensioenen stijgen tot 1.500 euro netto.
Daarenboven mag iedereen gratis op tram, bus en metro. De trein wordt gratis voor pendelaars, gepensioneerden, werklozen, minderjarigen en studenten. Tegen 2030 komen er voor 50 miljard euro extra investeringen in de trein. En de Antwerpse ring wordt volledig overkapt.
Toch liet de partij geen enkele van die voorstellen doorrekenen door het Planbureau. Drie andere haalden de rekentafel wel. Een eerste voorstel - de pensioenleeftijd opnieuw verlagen naar 65 jaar - brengt de komende jaren niets op omdat de verhoging naar 67 pas voorzien is in 2030. Geneesmiddelen aankopen via openbare aanbestedingen, het kiwimodel, naar Nieuw-Zeelands voorbeeld, brengt 325 miljoen euro op. Dat betaalt dan de rekening voor een derde maatregel: de huisarts gratis maken.
Daar stopt het. De miljardencarrousel die volgens de PVDA vanuit het bedrijfsleven naar de overheid en de gezinnen moet vloeien, heeft het Plan bureau niet onderzocht. In de doorrekening is de essentie dus niet becijferd. De tabellen waarin het Planbureau de koopkracht in rekening brengt, staan leeg. Qua begroting en jobs is de balans licht positief, maar wat een extreemlinks beleid in de Vlaamse exporteconomie zou betekenen, komen we niet te weten.
Franstalige partijen
Ook de Franstalige partijen deden niet echt de moeite na te denken over hoe ze de komende vijf jaar kunnen vermijden dat een gat van 12 miljard euro in de begroting valt. Op Ecolo na lieten ze vooral voorstellen berekenen die een nog groter gat slaan.
Het meest verregaand daarin is Défi, het vroegere FDF. De partij stelt een belastingvermindering van 10,5 miljard euro voor en wil daarbovenop nog voor een miljard euro extra uitgeven aan hogere uitkeringen. De partij doet geen noemenswaardige poging dat ook te betalen, waardoor het begrotingsdeficit nog 2,3 procent dieper zou uitvallen, ver voorbij de met de EU afgesproken 3 procent van het bbp.
De MR van premier Charles Michel doet niet veel beter en stelt een belastingverlaging van 8,8 miljard euro voor. Ook hier zijn plannen voorgelegd om dat te betalen, waardoor het begrotingstekort 1,9 procentpunt groter wordt. De MR liet maar twee maatregelen berekenen die geld opleveren: een besparing in de pensioenen (62 miljoen euro) en de afschaffing van een Brusselse premie (24 miljoen euro).
De PS en het cdH doen beter, met ‘maar’ een extra tekort van 0,5 procent. Zij focussen vooral op sociaal beleid. De Parti Socialiste liet berekenen dat het 3,4 miljard euro per jaar kost om de pensioenen op te tillen tot minimaal 1.500 euro per maand. Het cdH wil dan weer 5 miljard euro uit de strijd tegen fiscale fraude puren.
Omdat de begrotingsfinanciën mogen ontsporen, vloeit geld naar elders in de economie. De MR en Défi doen de koopkracht van gezinnen respectievelijk met meer dan 3 en 4 procentpunt stijgen bovenop het referentiescenario. Bij Ecolo neemt de koopkracht minder snel toe dan bij ongewijzigd beleid.