Een eerste analyse van de besparingen in de gezondheidszorg.
Zwaarste besparingen in de gezondheidszorg
Juist in die sector zullen omwille van de crisis de noden het sterkst stijgen
De regering DiRupo voorziet voor volgend jaar 2.300 miljoen euro besparingen in de gezondheidszorg. 1562 miljoen door verlaging van de groeinorm van 4,5% naar 2% . Daarbovenop nog eens 746 miljoen euro door te schrappen in bestaande uitgaven.
Dirk Van Duppen
Er komen besparingen in de geneesmiddelensector en in de sector van de medische hulpmiddelen. Maatregelen die op het eerste zicht in de richting van de toepassing van het kiwimodel zouden gaan. Men wil systemen invoeren waardoor er meer goedkopere geneesmiddelen worden voorgeschreven. Eén ervan is het aanwenden van prijs-volume contracten. Dit is door aankoop in het groot lagere prijzen weten te bedingen. Dit systeem wil men ook toepassen op de prijs van implantaten, medische hulpmiddelen, hoorapparaten en orthopedisch materiaal. Hier gaat zelfs een eis van Geneeskunde voor het Volk in vervulling. Wij hadden berekend dat door toepassing van openbare aanbesteding op dit medisch materiaal, zoals nu in de Scandinavische landen reeds gebeurt, de prijs van die producten kan halveren. Daardoor kan men ze gratis aan de patiënt ter beschikking stellen zonder dat het één eurocent meer kost van de ziekteverzekering. Nu zijn de supplementen op medisch materiaal één van de twee hoofdredenen waarom patiënten zich in de schulden moeten steken om hun hospitalisatiefacturen te kunnen betalen.
Men wil zoals in Frankrijk bedrijven verplichten om prijsverlaging in buurlanden bekend te maken, waardoor automatisch eenzelfde prijsverlaging in België zal gelden. Maar men wil van eenzelfde geneesmiddel, dat door verschillende firma’s onder verschillende merken of vormen op de markt wordt gebracht, alleen terugbetalen volgens de prijs van het goedkoopste merk. Dit heet een referentieterugbetalingssysteem met als referentie de goedkoopste prijs.
Referentieterugbetalingssysteem, de patiënt een eerste maal de dupe
Vooral die laatste maatregel is zeer gevaarlijk. Want als de arts een duurder merk voorschrijft, dan moet de patiënt het verschil in prijs met het goedkoopste middel uit eigen zak bijbetalen. De regering zegt dan dat ze ‘de patiënten beter gaan informeren over goedkope geneesmiddelen’. Dat is zever. Het is niet aan de patiënt om in discussie te gaan met zijn arts om een ander geneesmiddel voor te schrijven. Het is zelfs niet aan de arts om tijd en energie te verspillen om op internet uit te zoeken wat nu de goedkoopste geneesmiddelen precies zijn. Die prijzen veranderen immers alle paar maanden.
Weer een kiwimoes?
Het is aan de overheid om via openbare aanbesteding tussen verschillende merken van eenzelfde geneesmiddel of gelijkwaardige geneesmiddelen de beste prijs te bedingen en alleen deze terug te betalen. Dat vereenvoudigd bovendien het werk voor de arts en verzekerd de patiënt dat de beste geneesmiddelen voorgeschreven worden. In het kiwimodel worden deze gekozen op basis van objectieve wetenschappelijke criteria en studies door de beste onafhankelijke deskundigen. Nu wordt daarentegen het voorschrijfgedrag van de meeste artsen bepaald door de marketingkracht van de farmaceutische industrie. Waarom zulke halfslachtige maatregelen, waarom opnieuw zulke kiwi-moes? Nog dit jaar is in eigen land met het vaccin tegen baarmoederhalskanker bewezen hoe sterk en levensreddend de toepassing van een echt kiwimodel kan zijn. Door aankoop volgens de kiwiprocedure zakte de prijs van het HPV vaccin van 375 euro per kuur naar 52 euro. Daardoor kan dit vaccin vandaag gratis worden toegediend bij de meisjes die ervoor in aanmerking komen in de scholen, bespaart het RIZIV 17 miljoen euro per jaar en stijgt de vaccinatiegraad tot 88%. Hierdoor halveren het aantal kankerachtige letsel aan de baarmoederhals bij deze meisjes binnen de drie jaar, halveert eveneens het aantal conisaties en dus het aantal premature geboortes.
Besparingen niet voor de zieke, wel om de putten van de banken te vullen
Bij de toepassing van het kiwimodel zoals Geneeskunde voor het Volk dit model heeft geïnitialiseerd is het de bedoeling dat de besparingen teruggaan naar de patiënt en de ziekteverzekering. Maar bij DiRupo worden de besparingen in de gezondheidszorg feitelijk gebruikt om de schuldenlast af te betalen die de overheid is aangegaan om de speculerende bankiers te redden.
Ø Geneeskunde voor het Volk eist de volledige toepassing van het kiwimodel op geneesmiddelen en op medisch materiaal. Hierdoor verdwijnt het referentieterugbetalingssysteem en zijn voorgeschreven geneesmiddelen voor de patiënt gratis. Dit is ook het meest efficiënte middel om woekerprijzen te corrigeren. Een veralgemeende toepassing op geneesmiddelen brengt 1,5 miljard euro op, op medisch materiaal 500 miljoen euro. Dit geld moet dienen om de schrijnende noden die nu al bestaan in de gezondheidszorg, maar die door de vergrijzing en door de crisis nog gaan groeien, te lenigen.
Tariefakkoorden artsen-ziekenfondsen in gevaar, de patiënt de tweede maal de dupe
Door de afknotting van de groeinorm is er vanaf nu nauwelijks of geen ruimte om te voldoen aan nieuwe behoeften, gebruik te maken van innovatieve middelen en zelfs de honoraria van de artsen aan te passen. Wanneer er nu meer uitgaven in gezondheidszorg nodig zijn is de enige uitweg het lineair schrappen, wat onvermijdelijk als gevolg heeft dat de patiënt meer uit eigen zak zal moeten betalen. Reeds nu kondigt het BVAS (artsensyndicaat) aan dat ze in het kader van de medicomut, de onderhandelingen tussen artsen en ziekenfondsen, geen tariefakkoorden meer zullen afsluiten. Dan zijn de tarieven van de artsen vrij, dan mogen ze vragen wat ze willen. De patiënt wordt zo de tweede keer de dupe.
Ø Geneeskunde voor het Volk eist een veralgemeend verbod op ereloonsupplementen en een veralgemeende verplichting van artsen om zich aan de normale tarieven te houden. Het verbod op supplementen moet algemeen zijn want hoge erelonen zijn een pervers middel in de concurrentie tussen ziekenhuizen om de meest befaamde specialisten naar deze met de rijkste patiënten te draineren, i.p.v. deze specialisten beschikbaar te stellen waar ze het meest nodig zijn.
Armste patiënten een derde maal de dupe
Naar schatting hebben in België 800.000 mensen recht op het Omniostatuut. Het gaat om mensen met een laag gezinsinkomen die daardoor kunnen genieten van verhoogde terugbetaling, vermindering van de prijzen voor openbaar vervoer, vrijstelling van een aantal belastingen, enz. Op dit moment zijn er nog maar 190.000 mensen die dit statuut hebben aangevraagd. De doelgroep voor dit statuut zijn mensen die vaak laag geschoold zijn, of verkeren in een overlevingsstrategie. Net voor die mensen is de drempel tot aanvraag van dit statuut het hoogst. De regeringsverklaring wil de ‘toegang vereenvoudigen en versnellen’.
Ø Geneeskunde voor het Volk eist dat dit statuut automatisch wordt toegekend aan alle rechthebbenden, door gebruik te maken van de kruispuntenbank, zoals nu al met de maximumfactuur gebeurt. Het is hemeltergend dat een regering die de mond vol heeft over administratieve vereenvoudiging hier niet toe komt en daardoor meer dan 600.000 mensen met een laag gezinsinkomen voordelen ontzegt waarop ze recht hebben.
Ø Bovenal eist Geneeskunde voor het Volk het herstel van de 4,5% groeinorm. De middelen daarvoor moeten gehaald worden bij de 1% rijksten, door bijvoorbeeld de miljonairtaks toe te passen.
Die groeinorm is nodig omwille van drie redenen. De huidige noden in de gezondheidszorg zijn al schrijnend, de crisis en de vergrijzing doen die noden toenemen.
1) Nu al worden vele schrijnende behoeften in de gezondheidszorg niet terugbetaald
Meer en meer patiënten steken zich in de schulden om hun medische uitgaven te betalen. Dat zien wij in onze praktijken en dat blijkt ook uit de Nationale gezondheidsenquête: in 1997 moest ‘nog maar’ 8% van de Belgen gezondheidszorg uitstellen om financiële redenen, in 2004 was dat 10% en in 2008 al 14%. De stijging is trouwens het sterkst in Vlaanderen: van 5% in 2004 naar 11% in 2008.( Gezondheidsenquête België 2008)
Van 1997 tot 2005 steeg het deel van de gezondheidszorgen dat de patiënt uit eigen zak betaalde van 23% tot 28%, het hoogste percentage van alle Europese landen. (OESO Health Data 2007) Een studie van Testaankoop van 2009 meldt dat bijna 30 procent van de Belgen het vaak moeilijk heeft om gezondheidskosten te betalen. In het voorbije jaar zette 8 procent van de gezinnen een lopende behandeling stop, 26 procent stelde een behandeling uit.( Testgezondheid, februari 2010)
Tenslotte worden vele schrijnende behoeften vandaag nog steeds niet terugbetaald! Denk maar aan de palliatieve thuiszorg, waar nochtans alsmaar meer vraag naar is. Al die liefdadigheidscampagnes, zoals Kom op tegen Kanker, zouden niet nodig zijn als de ziekteverzekering meer risico’s zou dekken. De Vlaamse Liga tegen Kanker maakte deze zomer bekend dat de gemiddelde jaarlijkse medische zorgkost per kankerpatiënt die bij de Liga een dossier had 1.775 euro bedroeg. Eén op vier gaf betaalde jaarlijks meer dan 2.795 euro uit eigen zak. Twee op drie had geen terugbetaling van een hospitalisatieverzekering, één op twee leefde met een inkomen onder de armoedegrens. (
Kanker maakt arm )
In ons land zijn nu reeds 7 miljoen mensen aanvullend privé verzekerd voor hospitalisatie. Maar de premies worden alsmaar duurder. Private hospitalisatieverzekeringen zijn een teken aan de wand voor het falen van onze solidaire ziekteverzekering, van het feit dat schrijnende behoeften niet gelenigd worden.
2) Crisis doet noden aan gezondheidszorg juist stijgen
In de gezondheidszorg is meer dan in eender welke andere sector de “sociale gradiënt” het sterkste: armen zijn meer, sneller, ernstiger en langduriger ziek. Hun zorgbehoeften zijn groter. Met de crisis gaan meer mensen uit de boot vallen, waardoor de noden voor gezondheidszorg juist zullen groeien.
Uit de resultaten van het zopas bekend gemaakte internationaal vergelijkend onderzoek Deloitte Survey of Healthcare Consumers blijkt dat vorig jaar 62% van de Belgen overwegen om op gezondheidszorguitgaven te snoeien gezien de economische crisis. 63% voelt zich nu al beperkt in de aankoop van essentiële huishoudmiddelen als een gevolg van hun uitgaven voor de gezondheidszorg. Van alle respondenten die vorig jaar geen arts bezochten toen ze ziek of gewond waren, deed 39% dat om financiële redenen. Nochtans is juist gezondheidszorg de belangrijkste zorg van de Belgen. Zo blijkt uit de ‘7de Trendbarometer van Bexpertise over de plannen en verwachtingen van de Belgen’ van januari 2011.
Aan wat kunnen we ons verwachten? Het gerenommeerde wetenschappelijke tijdschrift The Lancet publiceerde op 10 oktober 2011 een studie over de impact van de crisis op de gezondheid en gezondheidszorg in Griekenland sinds 2008. De resultaten zijn onthutsend. Het aantal Grieken dat niet naar de dokter gaat hoewel het nodig was steeg met 15%. De publieke ziekenhuizen zagen hun budgetten met 40% verminderen. Gevolg: onderbestaffing, tekort aan geneesmiddelen en medische hulpmiddelen, beperking van het aanbod, lange wachtlijsten en toenemende corruptie om de wachtlijsten te ontlopen. Het aantal hospitalisaties in publieke ziekenhuizen steeg daarenboven nog met 24%, terwijl de hospitalisaties in de dure private ziekenhuizen daalde met 30%. NGO’s zoals Artsen Zonder Grenzen die in Griekenland straatziekenhuizen beheren voor migranten en vluchtelingen kenden in 2011 een aandeel van 30% Griekse patiënten. Het aantal zelfmoorden is op één jaar met 40% gestegen. De belangrijkste reden voor zelfmoordgedachten bij de telefonische hulplijnen luidden ‘‘financiële problemen’ of ‘niet in staat schulden terug te betalen’. Het aantal HIV patiënten was op één jaar tijd toegenomen met 52%. Dit vooral door toename van het heroïnegebruik en van de prostitutie. Tezelfdertijd heeft men de preventieve diensten en opvangdiensten voor drugsverslaafden afgebouwd omwille van bezuinigingen. Het aantal gewelddelicten, moorden en diefstallen is in Griekenland sinds het begin van de crisis eveneens verdubbeld. De Lancet auteurs besluiten: ‘Precies meer aandacht voor gezondheid en toegang tot gezondheidszorg is nodig om ervoor te zorgen dat de Griekse crisis niet de ultieme bron van de rijkdom van dit land ondermijnt – haar volk.’
3) Een toekomstfonds voor opvang van de toenemende zorgkost omwille van de vergrijzing wordt met DiRupo onmogelijk gemaakt
De bijkomende kost aan zorg omwille van de vergrijzing wordt door ‘De Commissie Vergrijzing’ geschat op meer dan 3% per jaar. Bejaardenzorg vereist veel handen, daar heeft de witte woede volledig gelijk in. Met de groeinorm van 4,5% konden we een ‘toekomstfonds’ spijzen dat we absoluut nodig zullen hebben om de noden van de vergrijzing op te vangen. De maatregelen van de regering DiRupo ondermijnt de financiering van deze groeiende toekomstige zorg van bejaarde patiënten en de terechte eisen van de witte woede..