Een job zonder inhoud voor 8 euro bruto per uur
Hij is 62 jaar, leest Brecht en Böll. 's Nachts is hij bewaker bij het ministerie van 'Familien' in Düsseldorf. 'Een job zonder inhoud voor 8 euro bruto per uur.' Welkom aan de andere kant van het Duitse Wirtschaftswunder.
Welke andere kant, vraag ik me af als ik naar Voerde rij, op weg naar Helmut Martha. Op de autobahn, zonder de putten van de Belgische snelwegen, moet je links voorbij een eindeloze muur zwaar beladen vrachtwagens. De schoorstenen van de fabrieken langs de Rijn roken op volle kracht en na de snelweg rij je door smetteloze woonwijken met veilige fietspaden, netjes afgescheiden van de weg. Ze hebben het hier mooi voor mekaar, zo lijkt het.
Als ik hem dat vertel, steekt Helmut een sigaret aan en inhaleert alsof het zijn laatste is. 'Quatsch, allemaal schijn. In België hebben jullie een vals beeld van Duitsland. Hier is veel verborgen armoede. Een Duitser steekt dat weg, want hij is te trots om dat te tonen.'
Hij woont in Voerde, een slaapdorp van Duisburg. Hij ging er naar de 'Volksschule' en studeerde bedrijfskunde. Helmut werkte bij verschillende bedrijven, maakte een bescheiden carrière en startte een winkel in levensmiddelen in Duisburg. 'Dat ging 25 jaar goed, maar we moesten sluiten toen de winkel niet langer rendabel was.'
Ondanks zijn leeftijd werd hij aangeworven als teamleider bij Metro, de Duitse distributiereus, tot hij na een conflict werd ontslagen. 'Ik was 55 en mijn beroepsleven leek ten einde. Ik kluste hier en daar bij, tot ik vijf jaar geleden werd aangenomen bij het ministerie voor het gezin van de deelstaat Rheinland-Westfalen.'
Helmut haalt er zijn uurrooster en loonbrieven bij. Hij werkt in een ploegensysteem: twee weken vroege dienst, twee weken dag en twee weken 's nachts. 'Ik krijg 8,01 euro bruto per uur. Maar ik doe zoveel mogelijk overuren, weekendwerk, of ik werk op feestdagen om mijn loon aan te vullen. Anders kom ik niet rond. Zelfs op vrije zondagen ga ik bij andere ministeries werken.'
De feestdagen worden dubbel betaald. Op zondag is het loon de helft hoger en nachtwerk is goed voor een premie(tje) van 0,4 euro per uur. 'Vorige maand werkte ik 232 uur. Netto betekent dat 1.421 euro. Niet slecht, denkt u misschien, maar zonder de vele overuren en weekendshifts zou ik 500 euro netto minder verdienen.' Dat is dan zo'n 900 euro en een eind onder het wettelijke minimumloon in België van ongeveer 1.400 euro bruto per maand.
Gelukkig voor hem werkt zijn echtgenote als 'normaal' betaalde secretaresse. 'Zij brengt het echte geld binnen.' (lacht en wrijft duim en wijsvinger). 'Zonder haar zouden we hier niet kunnen wonen. We hebben 1.400 euro vaste kosten per maand. Voor dit appartement betaal ik elke maand 800 euro huur. Sparen gaat niet en wij zijn al 15 jaar niet meer op vakantie geweest.'
Vreemd dat een overheidsdienst zulke lagen lonen betaalt. 'Dat komt omdat de laagste jobs uitbesteed zijn aan een externe firma en die hoeft zich niet te houden aan loonafspraken. Mijn firma is dan nog een van de betere, want andere betalen maar 6 of 7 euro per uur.''Ik doe geen vuil werk, maar leeg werk. Mentaal is dat erg zwaar.' Helmut Martha is ook actief bij de vakbond, hoewel die in Duitsland minder zwaar wegen dan in België en dat betreurt hij. 'Maar ook de politiek faalt. Ik ben opgegroeid met Willy Brandt en Helmut Schmidt, twee grote SPD-leiders. Voor Willy ben ik bij de partij gegaan. Hij was als een god voor ons. Maar nu? Pftt. Ik zie geen solidariteit meer bij de Duitsers. Het is jeder für sich, ieder voor zichzelf. En zo groeit de kloof tussen de armen en de rijken in Duitsland.'
'Mijn collega's zijn 30, 40 jaar. Ze praten niet over politiek. Ze kijken naar stomme programma's op televisie. De baas van mijn ministerie zegt dat elk Duits gezin minstens twee en liefst drie kinderen moet maken. Maar wie durft dat nog met deze lonen?'
Loonbriefjes
Helmut voedde samen met zijn echtgenote twee kinderen op, een zoon en een dochter. Allebei goed opgeleid en beiden aan het werk, goed betaald. Hij heeft als voorbereiding op dit gesprek niet alleen zijn loonbriefjes verzameld. Onder die stapel ligt een ingebonden boek: het eindwerk van zijn zoon over 'Corporate social responsibility.' Hij streelt de kaft en toont de inhoudstafel. Toch niet voor niets geleefd, lijkt hij te willen bewijzen...
Hij moet nog 2,5 jaar tot zijn pensioen van 1.000 euro per maand. 'Die tijd is kort genoeg om draaglijk te zijn.' Bij het naar buiten gaan passeren we een strijktafel en een wasmand. 'Mijn werk. Dat moet straks klaar zijn als de Frau thuiskomt. En dan gaat het weer met de bus en de trein naar Düsseldorf om een nacht door te werken. Alleen al die verplaatsingen, 1,5 uur heen en 1,5 uur terug. Waarvoor?' (zucht)
